అభివృద్ధి పేరుతో ప్రకృతి విధ్వంసం సమంజసమేనా?

సెప్టెంబర్ 5, (ప్రజా వీక్షణం ప్రతినిధి) ఆధునిక ప్రపంచంలో అభివృద్ధి అనేది ప్రతి దేశం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న ప్రధాన అంశం. కొత్త రహదారులు, విమానాశ్రయాలు, పరిశ్రమలు, గృహ నిర్మాణాలు, సాంకేతిక ప్రాజెక్టులు దేశ పురోగతికి సూచికలుగా భావించబడుతున్నాయి. అయితే ఈ అభివృద్ధి ప్రక్రియలో ప్రకృతికి ఎంత నష్టం జరుగుతోందన్న ప్రశ్న ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారింది. అభివృద్ధి అవసరమే అయినప్పటికీ, దాని కోసం అడవులను నరికివేయడం, నదులను కలుషితం చేయడం, కొండలను తొలగించడం, జీవవైవిధ్యాన్ని నాశనం చేయడం ఎంతవరకు సమంజసం అనే ప్రశ్నకు సమాజం సమాధానం వెతకాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. ప్రకృతి అనేది మానవ జీవితానికి పునాది. మనం పీల్చే గాలి, తాగే నీరు, పండించే ఆహారం, జీవనానికి అవసరమైన వనరులన్నీ ప్రకృతి నుంచే లభిస్తున్నాయి. అలాంటి ప్రకృతిని నిర్లక్ష్యం చేస్తూ కేవలం ఆర్థిక లాభాల కోసమే అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపడితే దాని మూల్యం భవిష్యత్ తరాలు చెల్లించాల్సి వస్తుంది. ఒక అడవిని నరికివేయడం కొన్ని రోజుల పని కావచ్చు, కానీ అదే అడవిని తిరిగి పెంచడానికి దశాబ్దాలు పడుతుంది. ప్రకృతి ఇచ్చే సేవలకు ప్రత్యామ్నాయం లేదనే విషయాన్ని గుర్తించాల్సిన సమయం వచ్చింది.గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా వేగంగా జరుగుతున్న పట్టణీకరణ పర్యావరణంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతోంది. నగరాల విస్తరణ కోసం వేల ఎకరాల పచ్చదనం కనుమరుగవుతోంది. చెరువులు, సరస్సులు, వాగులు ఆక్రమణలకు గురవుతున్నాయి. ఒకప్పుడు పక్షుల కిలకిలారావాలతో కళకళలాడిన ప్రాంతాలు ఇప్పుడు కాంక్రీట్ అరణ్యాలుగా మారుతున్నాయి. అభివృద్ధి పేరుతో జరిగే ఈ మార్పులు మొదట్లో కనిపించకపోయినా, క్రమంగా నీటి కొరత, వాయు కాలుష్యం, ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల వంటి సమస్యల రూపంలో బయటపడుతున్నాయి. వాతావరణ మార్పులు ప్రస్తుతం ప్రపంచం ఎదుర్కొంటున్న అత్యంత పెద్ద సవాళ్లలో ఒకటి. అసాధారణ వర్షాలు, తీవ్రమైన ఎండలు, వరదలు, తుఫానులు, అరణ్యాగ్నులు పెరుగుతున్నాయి. వీటికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటి ప్రకృతి వనరుల విచక్షణారహిత వినియోగం. అభివృద్ధి కోసం చెట్లను నరికివేయడం, బొగ్గు వంటి ఇంధనాల వినియోగం పెరగడం, పారిశ్రామిక కాలుష్యం అధికమవడం వలన భూమి ఉష్ణోగ్రతలు పెరుగుతున్నాయి. ప్రకృతిని దెబ్బతీస్తూ సాధించిన అభివృద్ధి చివరకు మానవ సమాజానికే ప్రమాదంగా మారుతోంది.జీవవైవిధ్యం నాశనం కావడం కూడా మరో ఆందోళనకర అంశం. అనేక జంతు, పక్షి జాతులు తమ సహజ ఆవాసాలను కోల్పోతున్నాయి. కొన్ని జాతులు అంతరించిపోయే దశకు చేరుకున్నాయి. ప్రతి జీవి ప్రకృతి సమతుల్యతలో ఒక భాగం. ఒక జాతి కనుమరుగైతే దాని ప్రభావం మొత్తం పర్యావరణ వ్యవస్థపై పడుతుంది. కాబట్టి అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులను అమలు చేసే సమయంలో జీవవైవిధ్య పరిరక్షణకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం అత్యవసరం. అభివృద్ధిని పూర్తిగా వ్యతిరేకించడం పరిష్కారం కాదు. రహదారులు, విద్యుత్ ప్రాజెక్టులు, పరిశ్రమలు, మౌలిక వసతులు ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడానికి అవసరమే. అయితే అవి పర్యావరణానికి తక్కువ నష్టం కలిగించే విధంగా ఉండాలి. ప్రతి ప్రాజెక్టుకు పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా తప్పనిసరిగా ఉండాలి. నష్టం జరిగే ప్రాంతాల్లో ప్రత్యామ్నాయ చర్యలు చేపట్టాలి. చెట్లు నరికితే మరిన్ని చెట్లు నాటాలి. ప్రకృతి వనరులను వినియోగించేటప్పుడు వాటి పునరుద్ధరణకు కూడా ప్రణాళికలు సిద్ధం చేయాలి.ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలు ఇప్పుడు స్థిరమైన అభివృద్ధి విధానాల వైపు అడుగులు వేస్తున్నాయి. పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల వినియోగం, హరిత నిర్మాణాలు, పర్యావరణహిత రవాణా వ్యవస్థలు, నీటి సంరక్షణ కార్యక్రమాలు ఈ దిశలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఆర్థిక అభివృద్ధి, పర్యావరణ పరిరక్షణ రెండూ కలిసి సాధ్యమని అనేక దేశాలు నిరూపిస్తున్నాయి. ఈ నమూనాలను అధ్యయనం చేసి మన దేశ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా అమలు చేయాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రజల్లో కూడా పర్యావరణ చైతన్యం పెరగాలి. అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుల వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలతో పాటు వాటి ప్రభావాలపై కూడా అవగాహన ఉండాలి. చెట్లను కాపాడటం, నీటి వనరులను పరిరక్షించడం, ప్లాస్టిక్ వినియోగాన్ని తగ్గించడం, పర్యావరణహిత జీవనశైలిని అలవర్చుకోవడం ద్వారా ప్రతి పౌరుడు ప్రకృతి సంరక్షణలో భాగస్వామి కావచ్చు. ప్రకృతిని కాపాడటం కేవలం ప్రభుత్వాల బాధ్యత కాదు, ప్రతి వ్యక్తి బాధ్యత కూడా.
భవిష్యత్ తరాలకు మనం అందించాల్సింది కేవలం ఆర్థిక సంపద మాత్రమే కాదు, జీవించడానికి అనుకూలమైన ప్రకృతి వాతావరణం కూడా. నేడు మనం తీసుకునే నిర్ణయాలు రేపటి ప్రపంచాన్ని నిర్ణయిస్తాయి. అభివృద్ధి పేరిట ప్రకృతిని పూర్తిగా నాశనం చేస్తే భవిష్యత్ తరాలు తీవ్రమైన పర్యావరణ సంక్షోభాలను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది. అందుకే ప్రతి అభివృద్ధి ప్రణాళికలో పర్యావరణ పరిరక్షణను అంతర్భాగంగా చూడాలి. అభివృద్ధి మరియు ప్రకృతి పరస్పర విరుద్ధమైనవి కావు. సరైన ప్రణాళిక, బాధ్యతాయుత దృక్పథం, దీర్ఘకాలిక ఆలోచన ఉంటే రెండింటినీ సమన్వయం చేయవచ్చు. ప్రకృతిని కోల్పోయి సాధించిన ప్రగతి శాశ్వతం కాదు. నిజమైన అభివృద్ధి అంటే మానవ అవసరాలను తీర్చడంతో పాటు ప్రకృతిని కూడా రక్షించడం. స్థిరమైన అభివృద్ధి సూత్రాలను అనుసరించినప్పుడే మన సమాజం, ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణం కలిసి సుస్థిర భవిష్యత్తు వైపు పయనించగలవు.

Author: Prajaveek Shanam