శరన్నవరాత్రుల ప్రారంభం

• దుర్గామాత ఆరాధనతో ఆధ్యాత్మిక శోభ
• తొమ్మిది రోజుల పాటు అమ్మవారి వివిధ రూపాలకు విశేష పూజలు
• ఆలయాల్లో ప్రత్యేక అలంకరణలు.. భక్తులతో సందడిగా పుణ్యక్షేత్రాలు
• దుర్గామాత అనుగ్రహం కోసం భక్తుల పూజలు, ఉపవాసాలు
• చెడుపై మంచి విజయానికి ప్రతీకగా శరన్నవరాత్రుల వేడుకలు

అక్టోబర్ 10 (ప్రజా వీక్షణం ప్రతినిధి): భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాల్లో శరన్నవరాత్రులకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. దుర్గాదేవిని తొమ్మిది రోజుల పాటు వివిధ రూపాల్లో ఆరాధిస్తూ భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహించే ఈ పర్వదినాలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక వాతావరణాన్ని తీసుకొస్తాయి. అమ్మవారి ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన కాలంగా భావించే శరన్నవరాత్రుల్లో ఆలయాలు, పూజామందిరాలు ప్రత్యేక అలంకరణలతో కళకళలాడుతాయి. భక్తులు తమ ఇళ్లలో అమ్మవారిని ప్రతిష్ఠించి పూజలు నిర్వహించడంతోపాటు ఉపవాసాలు, దీపారాధనలు, పారాయణాలు చేపడతారు. కుటుంబ సభ్యులందరూ కలిసి పూజల్లో పాల్గొని ఆధ్యాత్మిక చింతనలో గడుపుతారు. దుర్గాదేవి అనుగ్రహంతో కుటుంబాల్లో సుఖశాంతులు, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం కలుగుతాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. శరదృతువు ప్రారంభ సమయంలో వచ్చే ఈ పండుగకు ఉత్తర, దక్షిణ భారతదేశాల్లో విభిన్నమైన సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో దుర్గాపూజలు వైభవంగా నిర్వహిస్తే, మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో బతుకమ్మ, బొమ్మల కొలువు, ప్రత్యేక అలంకరణలు, సామూహిక పూజలు వంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనూ శరన్నవరాత్రుల సందర్భంగా అమ్మవారి ఆలయాల్లో ప్రత్యేక పూజలు, అభిషేకాలు, అలంకరణలు నిర్వహించడం ఆనవాయితీగా కొనసాగుతోంది. భక్తులు తమ కుటుంబ సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా నవరాత్రి దీక్షలు చేపట్టి ఆధ్యాత్మిక నియమాలను పాటిస్తారు. ఈ పండుగ భక్తి భావనను పెంపొందించడంతోపాటు కుటుంబ సభ్యులు, బంధుమిత్రులు ఒకచోట చేరి ఆనందాన్ని పంచుకునే సందర్భంగానూ నిలుస్తుంది.
శరన్నవరాత్రుల్లో దుర్గాదేవిని తొమ్మిది రోజుల పాటు తొమ్మిది రూపాల్లో పూజించడం అనేక ప్రాంతాల్లో సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది. శైలపుత్రి, బ్రహ్మచారిణి, చంద్రఘంట, కూష్మాండ, స్కందమాత, కాత్యాయనీ, కాళరాత్రి, మహాగౌరి, సిద్ధిదాత్రి రూపాల్లో అమ్మవారిని ఆరాధిస్తారు. ఒక్కో రూపం ఒక్కో ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. శైలపుత్రి రూపం ప్రకృతి శక్తిని, బ్రహ్మచారిణి రూపం తపస్సు, ఓర్పును, చంద్రఘంట రూపం ధైర్యసాహసాలను సూచిస్తాయని సంప్రదాయ వివరణలు చెబుతాయి. కూష్మాండ రూపాన్ని సృష్టిశక్తికి ప్రతీకగా, స్కందమాత రూపాన్ని మాతృత్వానికి ప్రతిరూపంగా భావిస్తారు. కాత్యాయనీ రూపం ధర్మరక్షణకు, కాళరాత్రి రూపం దుష్టశక్తుల నిర్మూలనకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. మహాగౌరి పవిత్రతకు, సిద్ధిదాత్రి ఆధ్యాత్మిక సిద్ధికి సంకేతాలుగా పూజలందుకుంటారు. ప్రాంతాలను బట్టి అమ్మవారి రూపాల పూజాక్రమం, అలంకరణలు, నైవేద్యాలు మారవచ్చు. భక్తులు ప్రతి రోజు అమ్మవారికి ప్రత్యేక పుష్పాలు సమర్పించి, కుంకుమార్చనలు నిర్వహించి, లలితా సహస్రనామం, దుర్గాదేవి స్తోత్రాలు, ఇతర భక్తి పారాయణాలు చేస్తారు. కొన్ని కుటుంబాల్లో తొమ్మిది రోజుల పాటు ప్రత్యేక నియమాలు పాటిస్తూ సాత్విక ఆహారం తీసుకుంటారు. మరికొందరు ఉపవాస దీక్షలు చేపట్టి ప్రతిరోజూ ఆలయాలను సందర్శిస్తారు. అయితే ఉపవాసాలు పాటించేవారు తమ ఆరోగ్య పరిస్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం అవసరం. ఆచారాల వెనుక ఉన్న ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని అర్థం చేసుకుని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజలు నిర్వహించడం ఈ పండుగలో ప్రధానమైన అంశంగా భావిస్తారు.
శరన్నవరాత్రుల సందర్భంగా దేశవ్యాప్తంగా అమ్మవారి ఆలయాల్లో ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణాలను పూలతో, విద్యుత్తు దీపాలతో అలంకరిస్తారు. భక్తుల రద్దీకి అనుగుణంగా దర్శన ఏర్పాట్లు, క్యూలైన్లు, తాగునీటి సదుపాయాలు, పారిశుద్ధ్య నిర్వహణపై దృష్టి సారిస్తారు. తెలంగాణలోని ప్రసిద్ధ అమ్మవారి ఆలయాలతోపాటు హైదరాబాద్‌లోని వివిధ దేవాలయాల్లోనూ నవరాత్రుల సమయంలో భక్తుల సందడి కనిపిస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విజయవాడ కనకదుర్గమ్మ ఆలయం వంటి ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రాలకు భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివెళ్తుంటారు. నవరాత్రుల సమయంలో అమ్మవారిని రోజుకో ప్రత్యేక రూపంలో అలంకరించి దర్శనమిచ్చే సంప్రదాయం అనేక ఆలయాల్లో కొనసాగుతుంది. ఈ అలంకరణలను దర్శించేందుకు భక్తులు ఆసక్తి చూపుతారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో చండీహోమాలు, లలితా పారాయణాలు, కుంకుమార్చనలు, సామూహిక పూజలు నిర్వహిస్తారు. మహిళలు సంప్రదాయ వస్త్రధారణతో పూజల్లో పాల్గొని ఒకరికొకరు పసుపు, కుంకుమలు అందించుకుంటారు. భక్తి గీతాలు, భజనలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు పండుగ వాతావరణానికి మరింత శోభను తీసుకొస్తాయి. ఆలయాల వద్ద రద్దీ పెరిగే అవకాశం ఉన్నందున వృద్ధులు, చిన్నపిల్లలతో వచ్చే కుటుంబాలు ముందస్తు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. ఆలయ అధికారులు భక్తులకు ఇబ్బందులు కలగకుండా తగిన ఏర్పాట్లు చేయాలి. పండుగ సమయంలో పారిశుద్ధ్యాన్ని కాపాడటం, ప్లాస్టిక్ వినియోగాన్ని తగ్గించడం, పూజా సామగ్రిని నిర్ణీత ప్రదేశాల్లో వేయడం వంటి అంశాలపైనా ప్రజలు దృష్టి సారించాలి. భక్తి కార్యక్రమాలతోపాటు సామాజిక బాధ్యతను పాటించినప్పుడే పండుగ వేడుకలు మరింత సార్థకంగా నిలుస్తాయి.
శరన్నవరాత్రులు కేవలం మతపరమైన పూజలకు మాత్రమే పరిమితమైన పండుగ కాదు. కుటుంబ బంధాలను బలోపేతం చేయడం, మహిళల ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తించడం, సమాజంలో సానుకూల విలువలను పెంపొందించడం వంటి అంశాలకు కూడా ఈ పర్వదినాలు ప్రాధాన్యం కల్పిస్తాయి. దుర్గాదేవిని శక్తిస్వరూపిణిగా భావించే సంప్రదాయం మహిళల్లోని ధైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం, పట్టుదల, పోరాట స్ఫూర్తిని గుర్తుచేస్తుంది. చెడుపై మంచి, అన్యాయంపై ధర్మం, అజ్ఞానంపై జ్ఞానం సాధించే విజయానికి అమ్మవారి ఆరాధనను ప్రతీకగా భావిస్తారు. నవరాత్రుల సమయంలో పేదలకు అన్నదానం చేయడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం అందించడం, చిన్నారులకు పుస్తకాలు పంపిణీ చేయడం వంటి సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ద్వారా పండుగ సందేశాన్ని ఆచరణలో పెట్టవచ్చు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో అష్టమి, నవమి రోజుల్లో బాలికలను దేవీ స్వరూపాలుగా భావించి పూజించే సంప్రదాయం ఉంది. ఈ ఆచారం బాలికల పట్ల గౌరవాన్ని సూచిస్తుంది. అయితే ఆ గౌరవం పండుగ రోజులకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా వారి విద్య, ఆరోగ్యం, భద్రత, హక్కుల పరిరక్షణలోనూ ప్రతిఫలించాలి. మహిళలకు సమాన అవకాశాలు కల్పించడం, బాలికల చదువును ప్రోత్సహించడం, పేద కుటుంబాలకు అండగా నిలవడం వంటి చర్యలు ఆధ్యాత్మిక విలువలకు సామాజిక అర్థాన్ని అందిస్తాయి. పండుగల సమయంలో అధిక ఖర్చులు చేయకుండా కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా వేడుకలు నిర్వహించడం కూడా అవసరం. ఆడంబరాల కంటే భక్తి, సేవ, పరస్పర సహకారం, మానవత్వానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. కుటుంబ సభ్యులు కలిసి పూజలు నిర్వహించడం, పిల్లలకు సంప్రదాయాల వెనుక ఉన్న భావాన్ని వివరించడం ద్వారా సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని తరువాతి తరాలకు అందించవచ్చు. ఈ విధంగా శరన్నవరాత్రులు ఆధ్యాత్మిక చైతన్యంతోపాటు సామాజిక ఐక్యతను పెంపొందించే పండుగగా నిలుస్తాయి.
శరన్నవరాత్రుల ప్రారంభం సందర్భంగా భక్తులు అమ్మవారిని దర్శించుకుని తమ కుటుంబాల శ్రేయస్సు కోసం ప్రార్థనలు చేయడానికి సిద్ధమవుతారు. అయితే నవరాత్రుల ప్రారంభ తేదీ, ఘటస్థాపన సమయం, పూజా విధానం వంటి అంశాలు ప్రాంతీయ పంచాంగాలు, స్థానిక సంప్రదాయాలను బట్టి మారవచ్చు. అందువల్ల పూజలు నిర్వహించేవారు తమ ప్రాంతంలోని విశ్వసనీయ పంచాంగాన్ని లేదా ఆలయ అధికారుల సూచనలను పరిశీలించడం మంచిది. నవరాత్రుల తొమ్మిది రోజులూ భక్తిశ్రద్ధలతో పూజలు నిర్వహించడంతోపాటు మనసులో సానుకూల ఆలోచనలను పెంపొందించుకోవడం, ఇతరులకు సహాయం చేయడం, కుటుంబ సభ్యుల మధ్య ప్రేమానురాగాలను బలోపేతం చేయడం వంటి మంచి అలవాట్లను అలవరచుకోవాలి. పండుగల పేరుతో పర్యావరణానికి హాని కలగకుండా సహజసిద్ధమైన పూలు, ఆకులు, పర్యావరణహిత అలంకరణలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఆలయాల వద్ద క్రమశిక్షణ పాటిస్తూ ఇతర భక్తులకు ఇబ్బందులు కలగకుండా వ్యవహరించాలి. పిల్లలకు పండుగల ప్రాముఖ్యాన్ని తెలియజేస్తూనే మతసామరస్యం, పరస్పర గౌరవం, సేవాభావం వంటి విలువలను నేర్పించాలి. దుర్గాదేవి ఆరాధనలో అంతర్లీనంగా ఉన్న ధైర్యం, న్యాయం, ధర్మం, శక్తి వంటి భావనలను నిత్యజీవితంలోనూ ఆచరించాలి. కుటుంబంలో సమస్యలు ఎదురైనప్పుడు పరస్పర అవగాహనతో పరిష్కరించుకోవడం, సమాజంలో అన్యాయం కనిపించినప్పుడు బాధితులకు అండగా నిలవడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి చేయూతనివ్వడం వంటి చర్యలు పండుగ సందేశాన్ని మరింత బలపరుస్తాయి. శరన్నవరాత్రులు భక్తుల జీవితాల్లో ప్రశాంతతను, ఆధ్యాత్మిక చింతనను, సేవాభావాన్ని పెంపొందించాలని ఆకాంక్షిస్తూ అమ్మవారి అనుగ్రహం అందరికీ కలగాలని భక్తులు ప్రార్థిస్తారు. సంప్రదాయాలను గౌరవిస్తూ, సమాజ శ్రేయస్సును కోరుకుంటూ, మానవీయ విలువలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తూ నవరాత్రులను నిర్వహించినప్పుడే ఈ పర్వదినాల అసలైన స్ఫూర్తి ప్రతిబింబిస్తుంది.

Author: Prajaveek Shanam