కట్నం రూపం మారుతోంది

కట్నం రూపం మారుతోంది

• కొత్త పద్ధతుల్లో కొనసాగుతున్న వివక్ష
• విద్య పెరిగినా మారని కట్నం దురాచారం
• బహుమతుల పేరుతో కొనసాగుతున్న ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు
• అప్పులపాలవుతున్న ఆడపిల్లల తల్లిదండ్రులు
• కట్నం లేని వివాహాలే సమానత్వ సమాజానికి పునాది

అక్టోబర్ 10 (ప్రజా వీక్షణం ప్రతినిధి): ఆధునిక సమాజంలో విద్య, విజ్ఞానం, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పటికీ కొన్ని సామాజిక దురాచారాలు మాత్రం కొత్త రూపాల్లో కొనసాగుతుండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. అలాంటి వాటిలో కట్నం ప్రధానమైనది. ఒకప్పుడు నగదు, బంగారం, వెండి, భూములు, ఇళ్ల రూపంలో స్పష్టంగా కనిపించిన కట్నం వ్యవస్థ నేడు అనేక కుటుంబాల్లో వివిధ పేర్లతో కొనసాగుతోంది. బహుమతులు, పెళ్లి కానుకలు, ఆస్తిలో వాటా, ఖరీదైన వాహనాలు, గృహోపకరణాలు, వివాహ ఖర్చుల భారం వంటి రూపాల్లో ఆడపిల్లల కుటుంబాలపై ఆర్థిక ఒత్తిడి పడుతోంది. పైకి సంప్రదాయం, ఆచారం, కుటుంబ గౌరవం అనే మాటలు వినిపిస్తున్నా వాటి వెనుక ఆర్థిక ప్రయోజనాలు దాగి ఉన్న సందర్భాలు కనిపిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా వరుడికి మంచి ఉద్యోగం ఉండటం, విదేశాల్లో పనిచేయడం, అధిక ఆదాయం పొందడం వంటి అంశాలను ఆధారంగా చేసుకుని పెళ్లి సంబంధాల్లో ఆర్థిక డిమాండ్లు పెంచే ధోరణి సమాజంలో చర్చనీయాంశంగా మారుతోంది. కొందరు ప్రత్యక్షంగా కట్నం అడగకపోయినా పెళ్లి ఖర్చులు, ఆడంబరాలు, బహుమతుల పేరుతో అమ్మాయి కుటుంబం తమ స్థాయికి మించి ఖర్చు చేయాలని ఆశిస్తున్నారు. మరికొన్ని సందర్భాల్లో వరుడి కుటుంబం నుంచి ఎలాంటి డిమాండ్ లేకపోయినా సమాజంలో తమ పరువు నిలబెట్టుకోవాలనే ఉద్దేశంతో అమ్మాయి తల్లిదండ్రులే అప్పులు చేసి భారీగా ఖర్చు చేస్తున్నారు. ఈ రెండు పరిస్థితులూ కుటుంబాల ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి. వివాహం ఇద్దరు వ్యక్తుల జీవితాలను అనుబంధంతో కలిపే పవిత్రమైన బంధం కావాలి. కానీ ఆ బంధానికి ముందు ఆర్థిక లావాదేవీలకు ప్రాధాన్యం పెరిగితే వివాహ వ్యవస్థలోని మానవీయ విలువలు బలహీనపడతాయి. కట్నం పాత రూపంలో కనిపించడం లేదని సమస్య తగ్గిపోయిందని భావించడం పొరపాటు. దాని పేరు మారినా, విధానం మారినా, ఆడపిల్ల కుటుంబంపై భారం మోపే ధోరణి కొనసాగుతున్నంతకాలం ఈ దురాచారం సమాజాన్ని వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. కట్నం తీసుకోవడం, ఇవ్వడం సాధారణ విషయమనే భావనను మార్చకుండా సమానత్వ సమాజ నిర్మాణం సాధ్యం కాదు.
ఆడపిల్ల పుట్టినప్పటి నుంచే ఆమె పెళ్లి ఖర్చుల గురించి ఆలోచించే కుటుంబాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. పిల్లల చదువు, ఆరోగ్యం, భవిష్యత్తు కోసం పొదుపు చేయాల్సిన తల్లిదండ్రులు కొన్నిసార్లు పెళ్లి ఖర్చుల భయంతోనే ఆర్థిక ప్రణాళికలు రూపొందిస్తున్నారు. ఒకవైపు విద్యా వ్యయం, వైద్య ఖర్చులు, నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరుగుతుంటే మరోవైపు వివాహ వేడుకలను ఆడంబరంగా నిర్వహించాలనే సామాజిక ఒత్తిడి కుటుంబాలను మరింత ఇబ్బందులకు గురిచేస్తోంది. పెళ్లి సంబంధం కుదిరిన తర్వాత వరుడి కుటుంబం ప్రత్యక్షంగా డబ్బు అడగకపోయినా ఖరీదైన వాహనం, విలాసవంతమైన గృహోపకరణాలు, భారీ నగదు బహుమతులు ఆశించే పరిస్థితులు కొన్ని చోట్ల కనిపిస్తున్నాయి. మరికొందరు బంధువులు, స్నేహితుల వివాహాలతో పోల్చుకుంటూ తమ పెళ్లి కూడా అంతకంటే ఘనంగా జరగాలని కోరుకుంటున్నారు. సామాజిక మాధ్యమాల్లో కనిపించే ఆడంబరమైన వివాహ వేడుకలు ఈ పోటీ మనస్తత్వాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి. ఫలితంగా తమ ఆదాయానికి మించి ఖర్చు చేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. ఆర్థిక స్థోమత లేని కుటుంబాలు అప్పులు తీసుకోవడం, భూములు విక్రయించడం, ఆస్తులను తాకట్టు పెట్టడం వంటి నిర్ణయాలు తీసుకుంటున్నాయి. వివాహం పూర్తయిన తర్వాత కూడా ఆ అప్పుల భారం నుంచి బయటపడటానికి ఏళ్ల తరబడి కష్టపడాల్సి వస్తోంది. కొందరు తల్లిదండ్రులు తమ కుమార్తె భవిష్యత్తు బాగుండాలనే ఆశతో ఈ భారాన్ని మౌనంగా భరిస్తున్నారు. అయితే ఆర్థికంగా ఎక్కువ ఇచ్చిన కుటుంబానికే మంచి గౌరవం లభిస్తుందనే ఆలోచన పూర్తిగా తప్పు. కుటుంబాల విలువను వారు ఇచ్చే డబ్బు, బంగారం, బహుమతులతో కొలవడం అనాగరికమైన ఆలోచన. వివాహం అనేది ఆర్థిక లావాదేవీలకు వేదిక కాకూడదు. పరస్పర గౌరవం, అవగాహన, నమ్మకం, బాధ్యతలతో కూడిన జీవిత భాగస్వామ్యంగా నిలవాలి. తల్లిదండ్రులు తమ కుమార్తెకు ఆస్తులు కూడబెట్టడం కంటే నాణ్యమైన విద్య, ఆత్మవిశ్వాసం, నైపుణ్యాలు, ఆర్థిక స్వతంత్రత కల్పించడంపై దృష్టి సారించాలి. అలా పెరిగిన అమ్మాయి తన జీవితాన్ని ధైర్యంగా నిర్మించుకోగలుగుతుంది. కట్నం కోసం కుటుంబాలు అప్పులపాలవుతున్న పరిస్థితులు మారాలంటే ముందుగా వివాహాన్ని సామాజిక హోదా ప్రదర్శనగా చూసే ధోరణికి ముగింపు పలకాలి.
కట్నం సమస్యకు విద్య ఒక్కటే పరిష్కారం కాదనే విషయం నేటి పరిస్థితులు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఉన్నత విద్యను అభ్యసించినవారు, మంచి ఉద్యోగాల్లో పనిచేస్తున్నవారు కూడా కొన్ని సందర్భాల్లో కట్నానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం విచారకరం. విద్య మనిషికి జ్ఞానాన్ని మాత్రమే కాకుండా సమాజంలోని అన్యాయాలను గుర్తించే వివేకాన్ని, ఇతరుల హక్కులను గౌరవించే సంస్కారాన్ని అందించాలి. కానీ చదువు, ఉద్యోగం, సంపాదన పెరిగినా ఆలోచనల్లో సమానత్వం పెరగకపోతే విద్య యొక్క అసలైన ప్రయోజనం నెరవేరనట్లే. వరుడికి ఉద్యోగం ఉందని, అధిక వేతనం వస్తోందని, కుటుంబానికి ఆస్తులు ఉన్నాయని చెప్పి పెళ్లి సంబంధాన్ని ఆర్థిక ప్రయోజనాలతో ముడిపెట్టడం మహిళను సమాన హక్కులు కలిగిన వ్యక్తిగా కాకుండా ఒక కుటుంబం నుంచి మరో కుటుంబానికి ఆస్తితోపాటు వచ్చే వ్యక్తిగా చూసే మనస్తత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. అదే సమయంలో ఆడపిల్లల తల్లిదండ్రులు కూడా తమ కుమార్తెకు మంచి సంబంధం రావాలంటే భారీగా ఖర్చు చేయాల్సిందేననే భావన నుంచి బయటపడాలి. కట్నం ఇవ్వలేకపోతే సంబంధం కుదరదనే భయంతో తమ ఆర్థిక స్థితిని దాచిపెట్టడం, అప్పులు చేసి బహుమతులు సమకూర్చడం సమస్యను మరింత పెంచుతుంది. వివాహానికి ముందు ఇరువురు కుటుంబాలు ఆర్థిక విషయాల్లో పారదర్శకంగా వ్యవహరించాలి. ఏ రూపంలోనైనా కట్నం కోసం ఒత్తిడి తెస్తే అలాంటి సంబంధాన్ని పునఃపరిశీలించే ధైర్యం ఉండాలి. వరుడు తన కుటుంబంలో కట్నం ఆశించే ధోరణిని ప్రశ్నించాలి. వివాహం తర్వాత భార్యపై అదనపు ఆస్తులు, డబ్బు తీసుకురావాలని ఒత్తిడి చేయడం, ఆమెను అవమానించడం, వేధించడం వంటి చర్యలను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ సమర్థించకూడదు. కుమార్తెకు ఎంత ఆస్తి ఇచ్చారనే అంశం కంటే ఆమెను ఎంత గౌరవంగా చూస్తున్నారు, ఆమె అభిప్రాయాలకు ఎంత విలువ ఇస్తున్నారు, ఆమె ఎదుగుదలకు ఎంత సహకరిస్తున్నారు అనే అంశాలే కుటుంబ జీవితంలో ముఖ్యమైనవి. వరుడి కుటుంబం కట్నం తీసుకోకపోవడాన్ని గొప్ప త్యాగంగా ప్రచారం చేయాల్సిన అవసరం కూడా లేదు. అది సమానత్వాన్ని గౌరవించే సాధారణ బాధ్యతగా మారాలి. కట్నం తీసుకోని యువకులను సమాజం ప్రోత్సహించాలి. కట్నం అడిగేవారిని సంపద, ఉద్యోగం, హోదా ఆధారంగా గౌరవించే ధోరణిని విడిచిపెట్టాలి. అప్పుడే విద్యావంతులైన యువత సమాజంలో సానుకూల మార్పుకు మార్గదర్శకులవుతారు.
కట్నం పేరుతో జరిగే వేధింపులు కొన్నిసార్లు వివాహానికి ముందే ప్రారంభమవుతుండగా, మరికొన్ని సందర్భాల్లో పెళ్లి తర్వాత తీవ్రమవుతున్నాయి. ఆశించినంత డబ్బు లేదా బహుమతులు రాలేదనే కారణంతో భార్యను అవమానించడం, పుట్టింటి నుంచి డబ్బు తీసుకురావాలని ఒత్తిడి చేయడం, మానసికంగా వేధించడం, శారీరక హింసకు పాల్పడటం వంటి ఘటనలు మహిళల భద్రతకు తీవ్రమైన ముప్పుగా మారుతున్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో బాధిత మహిళకు కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులు, స్నేహితులు అండగా నిలవాలి. కుటుంబ గౌరవం పోతుందనే భయంతో వేధింపులను దాచిపెట్టడం సమస్యను మరింత తీవ్రం చేయవచ్చు. వివాహం కొనసాగించాలనే పేరుతో మహిళ ప్రాణాలకు, గౌరవానికి ముప్పు కలిగించే పరిస్థితులను సహించమని చెప్పడం సరైనది కాదు. బాధితులు అవసరమైనప్పుడు న్యాయ సహాయం, పోలీసుల సహకారం, మహిళా సహాయక వ్యవస్థలను ఆశ్రయించాలి. భారతదేశంలో కట్నం ఇవ్వడం, తీసుకోవడం, దానికి సంబంధించి చట్టవిరుద్ధమైన డిమాండ్లు చేయడం వంటి చర్యలను నిరోధించేందుకు చట్టాలు ఉన్నాయి. కట్న నిషేధ చట్టం, 1961తోపాటు పరిస్థితులను బట్టి వర్తించే ఇతర చట్టాల గురించి ప్రజలకు అవగాహన కల్పించాలి. అయితే చట్టాలు ఉండటం మాత్రమే సరిపోదు. బాధితుల ఫిర్యాదులను సున్నితంగా స్వీకరించడం, ఆధారాలను పరిశీలించడం, నిష్పక్షపాతంగా విచారణ జరపడం, బాధితులకు అవసరమైన రక్షణ కల్పించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. అదే సమయంలో చట్టాలపై అవగాహనను పెంచుతూ, నిజమైన బాధితులకు న్యాయం అందేలా చూడాలి. పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో లింగ సమానత్వం, పరస్పర గౌరవం, వివాహ హక్కులు, చట్టపరమైన రక్షణలపై అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి. యువతకు వివాహం అనేది కొనుగోలు లేదా అమ్మకం కాదని, ఇద్దరు వ్యక్తులు సమాన హక్కులతో కలిసి జీవించేందుకు తీసుకునే నిర్ణయమని వివరించాలి. కుటుంబాల్లో కుమార్తెలకు ఆర్థిక స్వతంత్రత, ఆస్తి హక్కులు, నిర్ణయాధికారం గురించి తెలియజేయాలి. మహిళలు తమ హక్కులను తెలుసుకుని, అన్యాయం ఎదురైనప్పుడు సహాయం కోరగలిగే వాతావరణం ఏర్పడాలి. కట్నం సమస్యను వ్యక్తిగత కుటుంబ వివాదంగా మాత్రమే చూడకుండా, మహిళల గౌరవం, భద్రత, సమానత్వానికి సంబంధించిన సామాజిక సమస్యగా గుర్తించినప్పుడే శాశ్వత మార్పుకు మార్గం ఏర్పడుతుంది.
కట్నం నిర్మూలన బాధ్యత ప్రభుత్వాలకో, మహిళా సంఘాలకో మాత్రమే పరిమితం కాదు. ప్రతి కుటుంబం, ప్రతి యువకుడు, ప్రతి యువతి, ప్రతి పౌరుడు ఇందులో భాగస్వాములు కావాలి. తల్లిదండ్రులు తమ కుమారులకు చిన్నతనం నుంచే మహిళలను గౌరవించడం, ఇంటి బాధ్యతలను పంచుకోవడం, ఇతరుల హక్కులను గుర్తించడం నేర్పించాలి. కుమార్తెలను కూడా ఆర్థికంగా స్వతంత్రంగా నిలబడేలా ప్రోత్సహించాలి. వివాహ సంబంధాల సమయంలో కట్నం, బహుమతులు, ఆస్తుల గురించి చర్చించడం సహజమనే భావనను విడిచిపెట్టాలి. పెళ్లి ఖర్చులను ఇరువర్గాల ఆర్థిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా పరిమితం చేసుకోవాలి. అప్పులు చేసి ఆడంబరాలు ప్రదర్శించడం కంటే సరళంగా, గౌరవప్రదంగా వివాహం నిర్వహించడానికే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. వివాహ ఆహ్వానాలు, బహుమతులు, వేడుకల విషయంలోనూ అనవసర పోటీకి దూరంగా ఉండాలి. కట్నం లేకుండా వివాహం చేసుకునే యువతకు కుటుంబాలు, బంధువులు, సమాజం మద్దతు ఇవ్వాలి. కట్నం అడిగే సంబంధాలను తిరస్కరించిన కుటుంబాలను తక్కువగా చూడకుండా వారి నిర్ణయాన్ని గౌరవించాలి. సామాజిక, విద్యాసంస్థలు కట్నం వ్యతిరేక అవగాహన కార్యక్రమాలను నిరంతరం నిర్వహించాలి. స్థానిక సంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, మహిళా సంఘాలు ప్రజలకు చట్టాలపై అవగాహన కల్పిస్తూ బాధితులకు సహాయం అందించాలి. పెళ్లి కోసం ఆడపిల్ల తల్లిదండ్రులు అప్పులు చేయాల్సిన అవసరం లేని సమాజాన్ని నిర్మించడం మనందరి లక్ష్యం కావాలి. కట్నం స్థానంలో ఖరీదైన బహుమతులు, ఆస్తుల బదిలీలు, పెళ్లి ఖర్చుల ఒత్తిళ్లు కొనసాగితే దురాచారం అంతరించినట్లు కాదు. పేరు మారినా ఆర్థిక దోపిడీ కొనసాగుతున్నంతకాలం సమానత్వం సాధ్యం కాదు. అమ్మాయిని పెళ్లి చేసుకోవడానికి ఆమె కుటుంబం నుంచి సంపదను ఆశించే మనస్తత్వం మారాలి. వరుడి విద్య, ఉద్యోగం, సంపాదనకు ఎంత విలువ ఇస్తున్నామో వధువు విద్య, ప్రతిభ, వ్యక్తిత్వం, ఆకాంక్షలకు కూడా అంతే గౌరవం ఇవ్వాలి. కట్నం తీసుకోకపోవడం ఒక గొప్ప ప్రకటనగా కాకుండా ప్రతి వివాహంలో పాటించాల్సిన సామాజిక ప్రమాణంగా మారాలి. వివాహాన్ని ఆర్థిక లావాదేవీల నుంచి విముక్తి చేసి, ప్రేమ, నమ్మకం, బాధ్యత, పరస్పర గౌరవానికి ప్రతీకగా నిలబెట్టినప్పుడే నిజమైన మార్పు సాధ్యమవుతుంది. ఆడపిల్ల పుట్టినప్పుడు తల్లిదండ్రులకు పెళ్లి ఖర్చుల భయం కాకుండా ఆమె భవిష్యత్తుపై ఆశ కలిగే రోజు రావాలి. కట్నం అడిగేవారికి గౌరవం తగ్గి, కట్నం లేని వివాహాలకు సామాజిక గుర్తింపు పెరిగినప్పుడే ఈ దురాచారానికి నిజమైన ముగింపు పలకగలం.

Author: Prajaveek Shanam