అక్షరాస్యతే అభివృద్ధికి అసలైన పునాది

సెప్టెంబర్ 7 (ప్రత్యేక కథనం):

ప్రపంచవ్యాప్తంగా విద్య యొక్క ప్రాముఖ్యతను చాటిచెప్పేందుకు ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 8న అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. యునెస్కో 1966లో ఈ దినోత్సవాన్ని ప్రకటించగా, 1967 నుంచి ప్రపంచ దేశాలు దీనిని పాటిస్తున్నాయి. ఒక దేశం అభివృద్ధి చెందిందా లేదా అన్నది కేవలం ఎత్తైన భవనాలు, విశాలమైన రహదారులు, ఆధునిక సాంకేతికత, పారిశ్రామిక ప్రగతితో మాత్రమే కొలవలేం. ఆ దేశ ప్రజలు ఎంతగా విద్యావంతులయ్యారు, తమ హక్కులు–బాధ్యతలపై ఎంత అవగాహన కలిగి ఉన్నారు, సమాజంలో ప్రతి ఒక్కరూ అవకాశాలను ఎంత సమర్థవంతంగా వినియోగించుకుంటున్నారు అన్నదే నిజమైన అభివృద్ధికి కొలమానం. అందుకే అక్షరాస్యతే అభివృద్ధికి అసలైన పునాది అని చెప్పడంలో ఎలాంటి అతిశయోక్తి లేదు.అక్షరాస్యత అంటే కేవలం అక్షరాలను చదవడం, రాయడం మాత్రమే కాదు. చదివిన విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, సరైన సమాచారాన్ని గుర్తించడం, తన జీవితానికి అవసరమైన నిర్ణయాలను స్వతంత్రంగా తీసుకోవడం, సమాజంలో బాధ్యతాయుతమైన పౌరుడిగా వ్యవహరించడం కూడా అక్షరాస్యతలో భాగమే. ఒక వ్యక్తి విద్యను పొందినప్పుడు అతని ఆలోచనా విధానం మారుతుంది. ఆ మార్పు కుటుంబానికి, అక్కడి నుంచి సమాజానికి, చివరకు దేశ అభివృద్ధికి దోహదపడుతుంది.
విద్యతోనే ఆలోచనలో మార్పు
విద్య మనిషికి జ్ఞానాన్ని మాత్రమే ఇవ్వదు.. ప్రశ్నించే శక్తిని, ఆలోచించే సామర్థ్యాన్ని, మంచి–చెడులను విశ్లేషించే వివేచనను అందిస్తుంది. చదువుకున్న వ్యక్తి తన చుట్టూ జరుగుతున్న విషయాలను అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నం చేస్తాడు. మూఢనమ్మకాలను ప్రశ్నిస్తాడు. తన హక్కులను తెలుసుకుంటాడు. ప్రభుత్వ పథకాలను వినియోగించుకోవడం, బ్యాంకింగ్ సేవలను ఉపయోగించడం, ఆరోగ్యంపై జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం, పిల్లల భవిష్యత్తు కోసం సరైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం వంటి అనేక విషయాల్లో విద్య కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
అక్షరాస్యత పెరిగిన కొద్దీ సమాజంలో అవగాహన పెరుగుతుంది. అవగాహన పెరిగినప్పుడు బాధ్యత పెరుగుతుంది. బాధ్యత పెరిగినప్పుడు అభివృద్ధి వేగం కూడా పెరుగుతుంది.
కుటుంబ అభివృద్ధికి తొలి మెట్టు
ఒక కుటుంబంలో కనీసం ఒక్కరు విద్యావంతులైతే ఆ కుటుంబంపై దాని ప్రభావం ఎంతో ఉంటుంది. ముఖ్యంగా తల్లిదండ్రులు చదువుకున్నప్పుడు పిల్లల విద్యపై ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపుతారు. పిల్లలు పాఠశాలకు వెళ్లేలా ప్రోత్సహిస్తారు. వారి ఆరోగ్యం, పోషణ, భవిష్యత్తు గురించి అవగాహనతో నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు.
చదువుకున్న తల్లి కుటుంబానికి ఒక బలమైన ఆధారం. పిల్లల విద్య, ఆరోగ్యం, పరిశుభ్రత, ఆర్థిక నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో ఆమె పాత్ర ఎంతో కీలకం. అందువల్ల మహిళా అక్షరాస్యత పెరగడం అంటే ఒక వ్యక్తి అభివృద్ధి చెందడం మాత్రమే కాదు.. ఒక కుటుంబం మొత్తం అభివృద్ధి చెందడం.

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అక్షరాస్యతకు ప్రాధాన్యం
గ్రామీణ ప్రాంతాల అభివృద్ధిలో అక్షరాస్యతకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. రైతులు ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులు, వాతావరణ సమాచారం, మార్కెట్ ధరలు, ప్రభుత్వ రాయితీలు, పంట బీమా వంటి అంశాలపై అవగాహన పెంచుకోవాలంటే చదువు ఎంతో అవసరం.
అక్షరాస్యత ఉన్న రైతు తన పంటకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని స్వయంగా తెలుసుకోగలడు. మధ్యవర్తులపై పూర్తిగా ఆధారపడకుండా మార్కెట్ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోగలడు. ప్రభుత్వ పథకాలకు ఎలా దరఖాస్తు చేసుకోవాలో తెలుసుకోగలడు. దీంతో గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ కూడా బలోపేతం అవుతుంది.
అదేవిధంగా గ్రామీణ యువతకు విద్య అందుబాటులోకి వస్తే ఉపాధి అవకాశాలు విస్తరిస్తాయి. నైపుణ్య శిక్షణ పొందే అవకాశం పెరుగుతుంది. కొత్త వ్యాపారాలు ప్రారంభించాలనే ఆలోచన పెరుగుతుంది. దీంతో గ్రామాల నుంచి పట్టణాలకు వలస వెళ్లాల్సిన అవసరం కొంతవరకు తగ్గుతుంది.
డిజిటల్ యుగంలో అక్షరాస్యత కొత్త రూపం
నేటి కాలంలో అక్షరాస్యతకు మరో కొత్త కోణం వచ్చింది. అదే డిజిటల్ అక్షరాస్యత. మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్, ఆన్‌లైన్ బ్యాంకింగ్, డిజిటల్ చెల్లింపులు, ప్రభుత్వ సేవలు, ఆన్‌లైన్ విద్య వంటి సేవలు మన జీవితంలో భాగమయ్యాయి.కానీ డిజిటల్ ప్రపంచాన్ని సరిగ్గా ఉపయోగించాలంటే చదువు, అవగాహన తప్పనిసరి. తప్పుడు వార్తలను గుర్తించడం, మోసపూరిత లింకులను నివారించడం, వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని రక్షించుకోవడం, ఆన్‌లైన్ మోసాల నుంచి జాగ్రత్తపడటం వంటి విషయాల్లో డిజిటల్ అక్షరాస్యత ఎంతో అవసరం.
కేవలం స్మార్ట్‌ఫోన్ చేతిలో ఉండటం ఆధునికతకు గుర్తు కాదు. దాన్ని సురక్షితంగా, ప్రయోజనకరంగా ఉపయోగించగల సామర్థ్యం ఉండటమే నిజమైన డిజిటల్ అక్షరాస్యత.
అక్షరాస్యతతో ఆర్థిక సాధికారత
విద్య వ్యక్తికి ఉపాధి అవకాశాలను పెంచుతుంది. ఉద్యోగం పొందడం మాత్రమే కాకుండా స్వయం ఉపాధి, వ్యాపారం, నైపుణ్యాభివృద్ధి వంటి మార్గాలను కూడా విద్య పరిచయం చేస్తుంది.బ్యాంకు ఖాతా నిర్వహణ, పొదుపు, రుణాలు, బీమా, పెట్టుబడులు వంటి అంశాలపై అవగాహన ఉన్న వ్యక్తి ఆర్థికంగా మెరుగైన నిర్ణయాలు తీసుకోగలడు. ఆర్థిక అక్షరాస్యత లేకపోవడం వల్ల చాలామంది మోసాలకు గురయ్యే ప్రమాదం ఉంది. కాబట్టి పాఠశాల విద్యతో పాటు ఆర్థిక విషయాలపై ప్రాథమిక అవగాహన కల్పించడం కూడా అత్యంత అవసరం.ఆరోగ్యకరమైన సమాజానికి విద్య అవసరం
అక్షరాస్యతకు ఆరోగ్యంతో కూడా ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉంది. ఆరోగ్యంపై అవగాహన ఉన్న వ్యక్తి పరిశుభ్రత, పోషకాహారం, సురక్షితమైన తాగునీరు, వ్యాధుల నివారణ వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తాడు.
ఆరోగ్య సమాచారాన్ని చదివి అర్థం చేసుకోవడం, వైద్యుల సూచనలను పాటించడం, ప్రభుత్వ ఆరోగ్య సేవలను వినియోగించుకోవడం వంటి వాటికి కనీస అక్షరాస్యత అవసరం. ఒక సమాజంలో ఆరోగ్య అవగాహన పెరిగితే వ్యాధుల నివారణకు ప్రజల భాగస్వామ్యం పెరుగుతుంది.
ప్రజాస్వామ్య బలోపేతానికి అక్షరాస్యత
ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజల పాత్ర అత్యంత కీలకం. ఓటు హక్కును సక్రమంగా వినియోగించుకోవడం, ప్రజాప్రతినిధుల పనితీరును ప్రశ్నించడం, ప్రభుత్వ విధానాలను అర్థం చేసుకోవడం, తమ హక్కులు–బాధ్యతలను తెలుసుకోవడం వంటి అంశాలకు విద్య ఎంతో అవసరం.
అక్షరాస్యత ఉన్న పౌరుడు కేవలం ఓటు వేసే వ్యక్తిగా కాకుండా.. ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో చైతన్యవంతమైన భాగస్వామిగా మారతాడు. అందుకే ప్రజాస్వామ్యానికి బలమైన పునాది కూడా అక్షరాస్యతే.
*బాలికల విద్యకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం*
ఒక బాలిక చదువుకుంటే భవిష్యత్తులో ఒక కుటుంబం చదువుకున్న కుటుంబంగా మారే అవకాశం పెరుగుతుంది. బాలికల విద్యపై పెట్టే ప్రతి పెట్టుబడి సమాజ భవిష్యత్తుపై పెట్టే పెట్టుబడిగా భావించాలి.
బాల్య వివాహాలు, బాల కార్మికత్వం, ఆరోగ్య సమస్యలు, ఆర్థిక ఆధారపడటం వంటి అనేక సామాజిక సమస్యలను విద్య ద్వారా తగ్గించవచ్చు. బాలికలకు నాణ్యమైన విద్య అందించడం ద్వారా వారికి ఆత్మవిశ్వాసం, స్వయం నిర్ణయ సామర్థ్యం, ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి.అక్షరాస్యతతో సామాజిక అసమానతల తగ్గింపుసమాజంలో ఆర్థికంగా లేదా సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు విద్య అందుబాటులోకి వచ్చినప్పుడు వారు తమ జీవితాలను మెరుగుపరుచుకునే అవకాశాలు పొందుతారు. విద్య సామాజిక చలనశీలతకు మార్గం చూపుతుంది.
పేదరికాన్ని తరతరాలుగా కొనసాగించే పరిస్థితిని మార్చడంలో విద్య కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఒక తరం విద్యావంతం అయితే తదుపరి తరానికి మెరుగైన అవకాశాలు అందుతాయి. అందుకే అక్షరాస్యతను కేవలం విద్యాశాఖకు సంబంధించిన అంశంగా కాకుండా సామాజిక న్యాయం, సమాన అవకాశాలు, ఆర్థిక అభివృద్ధికి సంబంధించిన అంశంగా చూడాలి.
ప్రభుత్వంతో పాటు ప్రజల భాగస్వామ్యం అవసరం
అక్షరాస్యత పెంచే బాధ్యత ఒక్క ప్రభుత్వానిదే కాదు. పాఠశాలలు, ఉపాధ్యాయులు, తల్లిదండ్రులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, ప్రజాప్రతినిధులు, సామాజిక సంస్థలు, మీడియా.. ప్రతి ఒక్కరూ ఇందులో భాగస్వాములు కావాలి.పాఠశాలలు కేవలం పరీక్షల కోసం విద్య అందించే కేంద్రాలుగా కాకుండా.. జీవన నైపుణ్యాలు, సామాజిక బాధ్యత, డిజిటల్ అవగాహన, పర్యావరణ పరిరక్షణ, ఆరోగ్యం, ఆర్థిక అవగాహన వంటి అంశాలను కూడా నేర్పే కేంద్రాలుగా మారాలి.
అదేవిధంగా పాఠశాల మధ్యలో చదువు మానేసే పిల్లలను గుర్తించి తిరిగి విద్యా వ్యవస్థలోకి తీసుకురావడం కూడా అత్యంత అవసరం.
ప్రతి ఒక్కరికీ విద్య.. అప్పుడే సంపూర్ణ అభివృద్ధి
ఒక ప్రాంతంలో కొంతమంది మాత్రమే విద్యావంతులై, మిగిలిన వారు విద్యకు దూరంగా ఉంటే ఆ ప్రాంతాన్ని సంపూర్ణంగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతంగా చెప్పలేం. అభివృద్ధి ఫలాలు సమాజంలోని ప్రతి వర్గానికీ చేరాలంటే ప్రతి ఒక్కరికీ విద్య అందాలి.వృద్ధులకు కూడా ప్రాథమిక అక్షరాస్యత, డిజిటల్ సేవల వినియోగంపై అవగాహన కల్పించాలి. యువతకు నైపుణ్య విద్య అందించాలి. మహిళలకు ఆర్థిక, డిజిటల్ అవగాహన కల్పించాలి. పిల్లలకు నాణ్యమైన పాఠశాల విద్య అందించాలి.
అభివృద్ధి అనేది కేవలం సంపద పెరగడం కాదు.. మనిషి జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడటం. సమాజంలో అవగాహన పెరగడం. ప్రజలు తమ హక్కులను తెలుసుకోవడం. బాధ్యతలను నిర్వర్తించడం. ఆరోగ్యంగా, ఆర్థికంగా, సామాజికంగా ముందుకు సాగడం.ఈ మార్పులన్నింటికీ మూలం విద్య. విద్యకు తొలి అడుగు అక్షరాస్యత.అందుకే ప్రతి ఇంట్లో అక్షరాస్యత వెలుగు నిండాలి. ప్రతి బాలుడు, ప్రతి బాలిక పాఠశాల బాట పట్టాలి. చదువుకు దూరమైన వారికి మరో అవకాశం కల్పించాలి. పెద్దలకు ప్రాథమిక అక్షరాస్యతతో పాటు డిజిటల్, ఆర్థిక అవగాహన కల్పించాలి.అక్షరాస్యత పెరిగితే అవగాహన పెరుగుతుంది.. అవగాహన పెరిగితే బాధ్యత పెరుగుతుంది.. బాధ్యత పెరిగితే సమాజం అభివృద్ధి చెందుతుంది. సమాజం అభివృద్ధి చెందితేనే దేశం నిజమైన ప్రగతిని సాధిస్తుంది.అందుకే అక్షరాస్యతే అభివృద్ధికి అసలైన పునాదిఅనే భావన ప్రతి ఒక్కరి జీవితంలో ఆచరణలోకి రావాలి. ప్రతి అక్షరం ఒక వెలుగు.. ప్రతి చదువుకున్న వ్యక్తి ఒక శక్తి.. ప్రతి విద్యావంతమైన కుటుంబం ఒక బలమైన సమాజానికి పునాది.

Author: Prajaveek Shanam