అంతర్జాతీయ విపత్తుల నివారణపై అవగాహన అవసరం

ప్రకృతి విపత్తులను ఎదుర్కొనేందుకు ముందస్తు ప్రణాళికలు తుపానులు, వరదలతో పెరుగుతున్న ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాలు వాతావరణ మార్పులతో మారుతున్న ప్రకృతి స్వరూపం విపత్తుల నివారణలో ప్రభుత్వాలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం కీలకం

అక్టోబర్ 12 (ప్రజా వీక్షణం:- ప్రకృతి వైపరీత్యాలు మానవ జీవితాలను ఒక్కసారిగా అతలాకుతలం చేయగలవు. ప్రశాంతంగా సాగుతున్న ప్రజల దైనందిన జీవనాన్ని క్షణాల్లో అస్తవ్యస్తం చేసి, కుటుంబాలను విషాదంలోకి నెట్టగలవు. భారీ వర్షాలు, వరదలు, తుపానులు, భూకంపాలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం, కరువులు, అడవుల్లో కార్చిచ్చు వంటి విపత్తులు ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ప్రతి సంవత్సరం తీవ్ర నష్టాలను కలిగిస్తున్నాయి. ఈ విపత్తుల ప్రభావం కేవలం ప్రాణనష్టం, ఆస్తినష్టానికే పరిమితం కావడం లేదు. ప్రజల జీవనోపాధి దెబ్బతినడం, రైతులు పంటలను కోల్పోవడం, చిన్న వ్యాపారాలు మూతపడటం, రహదారులు, వంతెనలు ధ్వంసం కావడం, విద్యుత్తు సరఫరా నిలిచిపోవడం, తాగునీరు, వైద్య సేవలకు అంతరాయం ఏర్పడటం వంటి సమస్యలు దీర్ఘకాలం వెంటాడుతున్నాయి. విపత్తుల కారణంగా నిరాశ్రయులైన కుటుంబాలు తిరిగి సాధారణ జీవితం ప్రారంభించడానికి నెలలు, కొన్నిసార్లు సంవత్సరాలు పట్టే పరిస్థితులు కనిపిస్తున్నాయి. ఇలాంటి పరిణామాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని విపత్తుల ప్రమాదాలను ముందుగానే గుర్తించడం, నష్టాలను తగ్గించే చర్యలు చేపట్టడం, ప్రజల్లో అప్రమత్తత పెంచడం అత్యంత అవసరంగా మారింది. ఈ లక్ష్యంతో ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 13న అంతర్జాతీయ విపత్తుల ప్రమాదాల నివారణ దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. విపత్తులను పూర్తిగా నివారించడం సాధ్యం కాకపోయినా, శాస్త్రీయమైన ప్రణాళికలు, ముందస్తు హెచ్చరికలు, పటిష్ఠమైన మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రజల భాగస్వామ్యంతో వాటి వల్ల కలిగే నష్టాలను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చనే సందేశాన్ని ఈ దినోత్సవం ప్రపంచానికి అందిస్తోంది. విపత్తులు సంభవించిన తర్వాత సహాయక చర్యలు చేపట్టడం ఎంత ముఖ్యమో, విపత్తులు సంభవించే అవకాశాలను ముందుగానే అంచనా వేసి ప్రాణాలను, ఆస్తులను రక్షించుకునే ఏర్పాట్లు చేయడం అంతకంటే ముఖ్యమైన బాధ్యతగా భావించాలి.
ప్రకృతి విపత్తుల తీవ్రతను తగ్గించడంలో ముందస్తు హెచ్చరికల వ్యవస్థలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. తుపానులు తీరాన్ని తాకే అవకాశం ఉన్నప్పుడు, భారీ వర్షాలు కురిసే సూచనలు కనిపించినప్పుడు, నదులు, వాగులు ప్రమాదకర స్థాయిలో ప్రవహించే పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు సంబంధిత శాఖలు సకాలంలో సమాచారాన్ని అందించడం ద్వారా వేలాది మంది ప్రాణాలను కాపాడే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే హెచ్చరికలు జారీ చేయడంతోనే ప్రభుత్వ బాధ్యత పూర్తయినట్లు కాదు. ఆ సమాచారం చివరి గ్రామానికి, మారుమూల గూడేనికి, తీరప్రాంతంలోని మత్స్యకార కుటుంబానికి, లోతట్టు కాలనీలో నివసించే ప్రతి వ్యక్తికి చేరేలా సమర్థవంతమైన సమాచార వ్యవస్థ ఉండాలి. ప్రజలు కూడా అధికారిక హెచ్చరికలను నిర్లక్ష్యం చేయకుండా వాటిని పాటించాలి. ప్రమాదం పొంచి ఉన్న ప్రాంతాల్లో నివసించే కుటుంబాలను ముందుగానే గుర్తించి సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించేందుకు అవసరమైన రవాణా, ఆశ్రయ కేంద్రాలు, ఆహారం, తాగునీరు, వైద్య సదుపాయాలను సిద్ధం చేయాలి. వరదలు వచ్చే అవకాశం ఉన్నప్పుడు నదులు, వాగులు, చెరువుల పరిసరాల్లోకి వెళ్లకుండా ప్రజలను అప్రమత్తం చేయాలి. వర్షపు నీటితో నిండిన రహదారులపై వాహనాలను నడపడం, ఉప్పొంగుతున్న వాగులను దాటేందుకు ప్రయత్నించడం, తెగిపోయిన విద్యుత్తు తీగలను తాకడం వంటి చర్యలు ప్రమాదకరమని ప్రజలకు నిరంతరం అవగాహన కల్పించాలి. హెచ్చరికలు వచ్చిన తర్వాత చివరి నిమిషంలో హడావుడి పడకుండా ప్రతి గ్రామం, ప్రతి పట్టణం విపత్తులను ఎదుర్కొనే కార్యాచరణ ప్రణాళికను సిద్ధం చేసుకోవాలి. వాతావరణ శాఖలు, విపత్తుల నిర్వహణ సంస్థలు, పోలీసు శాఖ, అగ్నిమాపక సిబ్బంది, వైద్య విభాగాలు, స్థానిక సంస్థలు పరస్పర సమన్వయంతో పనిచేసినప్పుడే అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సహాయక చర్యలు వేగంగా, సమర్థవంతంగా సాగుతాయి. ప్రజలకు హెచ్చరికలు అందించే పద్ధతులు కూడా సులభంగా అర్థమయ్యేలా ఉండాలి. సమాచార లోపం, అపోహలు, నిర్లక్ష్యం కారణంగా ప్రాణనష్టం జరగకుండా నిరంతర పర్యవేక్షణ అవసరం.
విపత్తుల సమయంలో సాధారణ ప్రజల అప్రమత్తత, కుటుంబాల ముందస్తు సంసిద్ధత కూడా ప్రాణరక్షణలో ఎంతో ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంటాయి. ప్రకృతి వైపరీత్యం సంభవించినప్పుడు భయాందోళనలకు గురికాకుండా పరిస్థితిని అర్థం చేసుకుని సరైన నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని ప్రతి ఒక్కరూ పెంపొందించుకోవాలి. ప్రతి కుటుంబం అత్యవసర పరిస్థితుల కోసం తాగునీరు, నిల్వ ఉంచగల ఆహార పదార్థాలు, ప్రథమ చికిత్స సామగ్రి, అవసరమైన మందులు, విద్యుత్తు దీపాలు, అదనపు బ్యాటరీలు, ముఖ్యమైన పత్రాలు, కొంత నగదును సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. కుటుంబ సభ్యుల మధ్య అత్యవసర సమయంలో కలుసుకునే ప్రదేశం, సంప్రదించాల్సిన వ్యక్తులు, సురక్షిత ప్రాంతాలకు వెళ్లే మార్గాలపై ముందుగానే అవగాహన ఉండాలి. పిల్లలు, వృద్ధులు, దివ్యాంగులు, గర్భిణులు, అనారోగ్య సమస్యలతో బాధపడేవారికి ప్రత్యేక సహాయం అందించే ఏర్పాట్లు చేసుకోవాలి. భూకంపం సంభవించినప్పుడు భవనాల లోపల ఉన్నవారు తల, మెడను రక్షించుకుంటూ సురక్షితమైన చోట ఆశ్రయం పొందాలి. భూకంపం తగ్గిన తర్వాత దెబ్బతిన్న భవనాల్లోకి తొందరపడి వెళ్లకూడదు. తుపానులు, భారీ వర్షాల సమయంలో అధికారుల సూచనలను అనుసరించి సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లాలి. విద్యాసంస్థల్లో విద్యార్థులకు విపత్తుల సమయంలో తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలపై శిక్షణ ఇవ్వడం, కార్యాలయాల్లో అత్యవసర నిష్క్రమణ మార్గాలను ఏర్పాటు చేయడం, గ్రామాల్లో ప్రజలకు అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ద్వారా విపత్తులను ఎదుర్కొనే సామర్థ్యాన్ని పెంచవచ్చు. విపత్తుల సమయంలో సామాజిక మాధ్యమాల్లో తప్పుడు వార్తలు, పాత చిత్రాలు, నిర్ధారణ కాని సమాచారాన్ని ప్రచారం చేయడం వల్ల ప్రజల్లో అనవసర భయం ఏర్పడటమే కాకుండా సహాయక చర్యలకు ఆటంకం కలగవచ్చు. అందువల్ల అధికారిక ప్రకటనలను మాత్రమే విశ్వసించడం, అత్యవసర సమాచారం అవసరమైన వారికి బాధ్యతాయుతంగా చేరవేయడం ప్రతి పౌరుడి కర్తవ్యం. వ్యక్తిగత జాగ్రత్తలతోపాటు సమాజమంతా సమన్వయంతో వ్యవహరించినప్పుడే విపత్తుల ప్రభావాన్ని తగ్గించవచ్చు.
వాతావరణ మార్పులు, పర్యావరణ విధ్వంసం, పట్టణీకరణలో లోపాలు, సహజ వనరుల దుర్వినియోగం కొన్ని ప్రాంతాల్లో విపత్తుల ప్రమాదాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి. వర్షపాతం తీరులో మార్పులు, తక్కువ సమయంలో అత్యధిక వర్షాలు కురవడం, దీర్ఘకాలం వర్షాలు లేకపోవడం, తీవ్రమైన వేడిగాలులు, తీరప్రాంతాల్లో తుపానుల ప్రభావం వంటి పరిణామాలు ప్రజల జీవన విధానంపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపుతున్నాయి. అడవులను విచక్షణారహితంగా నరికివేయడం, కొండ ప్రాంతాల్లో నిబంధనలకు విరుద్ధంగా నిర్మాణాలు చేపట్టడం, చెరువులు, కుంటలు, సహజ నీటి ప్రవాహ మార్గాలను ఆక్రమించడం, వాగుల పరిసరాల్లో నివాస ప్రాంతాలు విస్తరించడం వంటి చర్యలు ప్రమాదాల తీవ్రతను పెంచుతున్నాయి. పట్టణాల్లో వర్షపు నీరు వెళ్లేందుకు సరైన కాలువలు లేకపోవడం, ఉన్న కాలువలు చెత్తతో మూసుకుపోవడం, చెరువుల అనుసంధాన వ్యవస్థలు దెబ్బతినడం వల్ల సాధారణ వర్షాలకే అనేక ప్రాంతాలు నీటమునిగే పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి. ఈ సమస్యలకు తాత్కాలిక పరిష్కారాలు కాకుండా దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు అవసరం. పట్టణ ప్రణాళికలో వరద ముప్పు ప్రాంతాలను గుర్తించి అక్కడ నిర్మాణాలపై తగిన నియంత్రణలు విధించాలి. చెరువులు, కుంటలు, అడవులు, కొండలు, సహజ నీటి ప్రవాహ మార్గాలను పరిరక్షించాలి. వర్షపు నీటి పారుదల వ్యవస్థలను ఆధునికీకరించి, కాలువల్లో చెత్త పేరుకుపోకుండా క్రమం తప్పకుండా శుభ్రం చేయాలి. భవన నిర్మాణాల్లో భద్రతా ప్రమాణాలను తప్పనిసరిగా పాటించాలి. భూకంప ప్రమాదం ఉన్న ప్రాంతాల్లో భూకంప నిరోధక నిర్మాణాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. వ్యవసాయ రంగంలో వర్షాభావ పరిస్థితులను ఎదుర్కొనే పంటల ఎంపిక, నీటి సంరక్షణ, నేల పరిరక్షణ చర్యలను ప్రోత్సహించాలి. విపత్తుల వల్ల అత్యధికంగా నష్టపోయే పేద కుటుంబాలు, రైతులు, రోజువారీ కూలీలు, చిన్న వ్యాపారులకు ముందస్తు సహాయం, బీమా సదుపాయాలు, పునరావాస మద్దతు అందేలా ప్రభుత్వ విధానాలు ఉండాలి. పర్యావరణాన్ని కాపాడుకోవడం కేవలం ప్రకృతి ప్రేమకు సంబంధించిన అంశం మాత్రమే కాదు; భవిష్యత్తు తరాల భద్రతకు, విపత్తుల ప్రమాదాలను తగ్గించడానికి అవసరమైన ప్రాథమిక చర్య కూడా.
విపత్తుల నివారణ అనేది ఒక్క ప్రభుత్వ శాఖకు మాత్రమే పరిమితమైన బాధ్యత కాదు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, జిల్లా యంత్రాంగం, స్థానిక సంస్థలు, శాస్త్రవేత్తలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు, ప్రజలు సమిష్టిగా పనిచేయాల్సిన అంశం. విపత్తుల ప్రమాదాలను ముందుగానే అంచనా వేసేందుకు శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ప్రమాద ప్రాంతాల పటాలను రూపొందించి ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి. వరదలు, తుపానులు, భూకంపాలు, అగ్నిప్రమాదాలను ఎదుర్కొనేందుకు ప్రత్యేక శిక్షణ పొందిన బృందాలను సిద్ధంగా ఉంచాలి. అత్యవసర సమయంలో ఉపయోగించేందుకు పడవలు, రక్షణ పరికరాలు, వైద్య సామగ్రి, ఆహార నిల్వలు, తాగునీటి సరఫరా ఏర్పాట్లు అందుబాటులో ఉండాలి. గ్రామస్థాయిలో విపత్తుల నిర్వహణ కమిటీలను ఏర్పాటు చేసి వాటికి బాధ్యతలు అప్పగించాలి. పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు, వృద్ధాశ్రమాలు, ఇతర ప్రజా సేవా కేంద్రాల్లో భద్రతా ప్రమాణాలను తరచూ పరిశీలించాలి. విపత్తు సంభవించిన తర్వాత బాధితులకు తక్షణ సహాయం అందించడంతోపాటు వారి జీవనోపాధిని పునరుద్ధరించేందుకు ప్రత్యేక చర్యలు చేపట్టాలి. ఇళ్లు కోల్పోయిన కుటుంబాలకు పునరావాసం, రైతులకు పంట నష్టపరిహారం, చిన్న వ్యాపారులకు ఆర్థిక సహాయం, పిల్లలకు విద్య కొనసాగించే అవకాశాలు కల్పించడం పునర్నిర్మాణంలో భాగం కావాలి. నష్టాలను అంచనా వేసేటప్పుడు ప్రాణనష్టం, ఆస్తినష్టంతోపాటు ప్రజల మానసిక ఆరోగ్యం, ఉపాధి, విద్య, తాగునీరు, పారిశుధ్యంపై పడిన ప్రభావాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. సహాయక చర్యల్లో పారదర్శకత పాటించి నిజమైన బాధితులకు సాయం అందేలా చూడాలి. విపత్తుల సమయంలో పనిచేసే సిబ్బందికి తగిన రక్షణ పరికరాలు, శిక్షణ, సాంకేతిక సహకారం అందించాలి. గతంలో ఎదురైన విపత్తుల నుంచి పాఠాలు నేర్చుకుని లోపాలను గుర్తించి భవిష్యత్తు ప్రణాళికలను మెరుగుపరచాలి. విపత్తు నిర్వహణలో ఖర్చు చేసే ప్రతి రూపాయి భవిష్యత్తులో సంభవించే భారీ నష్టాలను తగ్గించేందుకు దోహదపడుతుందనే అవగాహన ప్రభుత్వాలు, ప్రజల్లో పెరగాలి.
అంతర్జాతీయ విపత్తుల ప్రమాదాల నివారణ దినోత్సవం అందించే ప్రధాన సందేశం ఒక్కటే. విపత్తులు సంభవించిన తర్వాత స్పందించడం కంటే, అవి కలిగించే నష్టాలను ముందుగానే తగ్గించేందుకు చర్యలు చేపట్టడం ఎంతో సమర్థవంతమైన మార్గం. ప్రకృతి వైపరీత్యాలను పూర్తిగా అడ్డుకోలేకపోయినా, ప్రజల ప్రాణాలను కాపాడటం, ఆస్తి నష్టాన్ని తగ్గించడం, జీవనోపాధిని రక్షించడం మన చేతుల్లోనే ఉన్నాయి. ఇందుకోసం ముందస్తు హెచ్చరికలను ప్రతి ఒక్కరికీ చేరవేయాలి. ప్రమాదకర ప్రాంతాలను గుర్తించి అవసరమైన రక్షణ చర్యలు చేపట్టాలి. పర్యావరణ పరిరక్షణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. నిర్మాణాల్లో భద్రతా ప్రమాణాలను పాటించాలి. ప్రజలకు నిరంతరం అవగాహన కల్పించాలి. విపత్తుల నిర్వహణకు కేటాయించే నిధులను సమర్థవంతంగా వినియోగించాలి. ప్రభుత్వాల ప్రణాళికలకు ప్రజల సహకారం తోడైతేనే ఆశించిన ఫలితాలు సాధ్యమవుతాయి. విపత్తుల సమయంలో ఒకరికి ఒకరు అండగా నిలబడటం, బాధితులకు సహాయం చేయడం, అధికారుల సూచనలను పాటించడం సమాజ బాధ్యతగా మారాలి. ప్రకృతిని నిర్లక్ష్యం చేస్తూ అభివృద్ధి సాధించడం దీర్ఘకాలంలో ప్రమాదకరమనే విషయాన్ని గుర్తించాలి. పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడుతూ, భవిష్యత్తు తరాలకు సురక్షితమైన నివాస ప్రాంతాలను అందించే దిశగా ప్రతి ఒక్కరూ కృషి చేయాలి. విపత్తుల నివారణపై అవగాహన ఒకరోజు కార్యక్రమానికే పరిమితం కాకుండా ప్రజల జీవన విధానంలో భాగం కావాలి. అప్రమత్తత, సమన్వయం, శాస్త్రీయ దృక్పథం, పర్యావరణ పరిరక్షణ, సామాజిక బాధ్యత అనే ఐదు అంశాలను ఆచరణలో పెట్టినప్పుడే విపత్తులను ఎదుర్కొనే శక్తిమంతమైన సమాజాన్ని నిర్మించగలం. ప్రాణాలను కాపాడటం, నష్టాలను తగ్గించడం, ప్రకృతితో సమతుల్యంగా జీవించడం అనే లక్ష్యాలతో ముందుకు సాగడమే ఈ దినోత్సవానికి నిజమైన అర్థం.

Author: Prajaveek Shanam