అక్టోబరు 29 (ప్రజా వీక్షణం ప్రతినిధి): నేటి ఆధునిక ప్రపంచంలో సామాజిక మాధ్యమాలు మనిషి జీవితంలో విడదీయలేని భాగంగా మారిపోయాయి. ఉదయం నిద్రలేవగానే చేతిలోకి వచ్చే చరవాణి నుంచి రాత్రి నిద్రపోయే ముందు చూసే చివరి సందేశం వరకు చాలామంది సమయాన్ని సామాజిక మాధ్యమాలకే కేటాయిస్తున్నారు. ప్రపంచంలో ఎక్కడ ఏం జరిగినా క్షణాల్లో తెలుసుకునే అవకాశం, దూరంగా ఉన్నవారితో సులభంగా మాట్లాడే సౌకర్యం, తమ ప్రతిభను అందరికీ పరిచయం చేసుకునే వేదికలు అందుబాటులోకి రావడం సాంకేతిక అభివృద్ధి అందించిన గొప్ప ప్రయోజనాలు. అయితే ఈ సౌకర్యాల వెనుక మరో ఆందోళనకరమైన పరిస్థితి కూడా కనిపిస్తోంది. అవసరమైన సమాచారం కోసం చరవాణి చేతిలోకి తీసుకున్న యువత గంటల తరబడి దానికే పరిమితమవుతున్నారు. ఒక చిన్న దృశ్యాన్ని చూడటంతో ప్రారంభమైన వినియోగం, మరొకటి.. ఇంకొకటి అంటూ సమయాన్ని తెలియకుండా గడిపేస్తోంది. చదువుకోవాల్సిన సమయం, కుటుంబ సభ్యులతో గడపాల్సిన క్షణాలు, శారీరక వ్యాయామానికి కేటాయించాల్సిన గంటలు ఇలా ఒక్కొక్కటిగా తగ్గిపోతున్నాయి. సామాజిక మాధ్యమాలను ఉపయోగించడం తప్పు కాదు. కానీ వాటి వినియోగంపై మనకు నియంత్రణ లేకపోతే అవే మన సమయాన్ని, ఆలోచనలను ప్రభావితం చేసే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. యువత జీవితంలో విలువైన కాలం ఒకసారి గడిచిపోతే తిరిగి రాదు. ఆ సమయాన్ని నైపుణ్యాల అభివృద్ధికి, జ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకోవడానికి, జీవిత లక్ష్యాలను సాధించడానికి వినియోగించుకోవాల్సిన సమయంలో అంతులేని తెర వీక్షణకు పరిమితం కావడం ఆలోచించాల్సిన అంశం. సాంకేతికత మనిషి అభివృద్ధికి తోడ్పడాలి తప్ప అతడి విలువైన జీవితాన్ని ఆక్రమించకూడదు. ఈ విషయంలో యువతతోపాటు తల్లిదండ్రులు, విద్యాసంస్థలు, సమాజం కూడా బాధ్యతగా వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉంది.
సామాజిక మాధ్యమాల అధిక వినియోగం యువత చదువుపై చూపుతున్న ప్రభావం మరింత ఆందోళన కలిగిస్తోంది. పుస్తకం ముందుంచుకుని చదువుతున్న సమయంలో ఒక సందేశం రావడం, ఎవరో పంపిన దృశ్యాన్ని చూడాలనే ఆసక్తి కలగడం, కొత్త సమాచారం వచ్చిందేమోనని పదేపదే చరవాణిని పరిశీలించడం వల్ల ఏకాగ్రత దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది. చదువుపై పూర్తిస్థాయి దృష్టి పెట్టాల్సిన విద్యార్థులు తరచూ ఇతర విషయాల వైపు మళ్లితే నేర్చుకున్న అంశాలను గుర్తుంచుకోవడం కూడా కష్టమవుతుంది. పరీక్షల సమయంలో ప్రణాళిక ప్రకారం చదవాల్సిన విద్యార్థులు సామాజిక మాధ్యమాల్లో గంటల తరబడి గడిపి, చివరి నిమిషంలో పుస్తకాలు తెరవడం వల్ల ఒత్తిడికి గురవుతున్నారు. నిద్రకు ముందు ఎక్కువసేపు తెరను చూడటం వల్ల నిద్ర సమయం వెనక్కి వెళ్లడం, విశ్రాంతి తగ్గడం వంటి సమస్యలు కూడా ఎదురుకావచ్చు. తగినంత నిద్ర లేకపోతే మరుసటి రోజు చురుకుదనం, జ్ఞాపకశక్తి, ఏకాగ్రతపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. అయితే సామాజిక మాధ్యమాలన్నీ విద్యార్థులకు హానికరమైనవే అని భావించడం సరికాదు. విద్యా సంబంధిత సమాచారం, పోటీ పరీక్షల మార్గదర్శకాలు, కొత్త నైపుణ్యాలను నేర్పే పాఠాలు, ఉపయుక్తమైన చర్చలు అందులో అందుబాటులో ఉన్నాయి. వాటిని సరైన విధంగా ఉపయోగించుకుంటే చదువుకు సహాయక సాధనాలుగా మారతాయి. సమస్య వాటి ఉనికిలో లేదు.. వాటి వినియోగంలో ఉన్న నియంత్రణ లోపంలోనే ఉంది. విద్యార్థులు రోజువారీ చదువుకు నిర్దిష్ట సమయాన్ని కేటాయించి, ఆ సమయంలో అవసరం లేని సందేశాలను పక్కన పెట్టాలి. చదువుతున్నప్పుడు చరవాణిని అందుబాటులో లేకుండా ఉంచడం, చిన్న విరామాల్లో మాత్రమే సందేశాలను పరిశీలించడం, నిద్రకు ముందు తెర వినియోగాన్ని తగ్గించడం వంటి అలవాట్లు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి. మార్కులు సాధించడమే కాకుండా స్వతంత్రంగా ఆలోచించడం, సమస్యలను పరిష్కరించడం, కొత్త విషయాలను నేర్చుకోవడం వంటి నైపుణ్యాలకు కూడా ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
సామాజిక మాధ్యమాల ప్రభావం సమయ నష్టంతోనే ఆగిపోవడం లేదు. ఇతరుల జీవితాలతో తమ జీవితాలను పోల్చుకునే ధోరణి కూడా యువతలో పెరుగుతున్న ఆందోళనలకు కారణమవుతోంది. అందమైన చిత్రాలు, విదేశీ పర్యటనలు, ఖరీదైన వస్తువులు, విజయాల గురించి వచ్చే ప్రచురణలను చూసి కొందరు తమ జీవితం వెనుకబడిపోయిందని భావిస్తుంటారు. అయితే సామాజిక మాధ్యమాల్లో కనిపించేది చాలాసార్లు ఒక వ్యక్తి జీవితంలోని ఎంపిక చేసిన భాగమే. వారి కష్టాలు, వైఫల్యాలు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, వ్యక్తిగత సమస్యలు ప్రతి ప్రచురణలో కనిపించవు. అయినప్పటికీ ఆ చిత్రాలనే సంపూర్ణ జీవితంగా భావించి తమను తాము తక్కువగా అంచనా వేసుకోవడం సరైన పద్ధతి కాదు. అలాగే ఇతరుల నుంచి వచ్చే ఇష్ట సూచికలు, ప్రశంసలు, వ్యాఖ్యల సంఖ్య ఆధారంగా తమ విలువను నిర్ణయించుకోవడం కూడా ఆరోగ్యకరమైన అలవాటు కాదు. ఒక ప్రచురణకు ఎక్కువ స్పందనలు రావడం వల్లే ఒక వ్యక్తి ప్రతిభావంతుడవడు; తక్కువ స్పందనలు రావడం వల్ల మరొకరి ప్రతిభ తగ్గిపోదు. నిజ జీవితంలో వ్యక్తి సాధించిన విజయాలు, ఇతరులతో వ్యవహరించే తీరు, కష్టాలను ఎదుర్కొనే ధైర్యం, బాధ్యతలను నిర్వహించే విధానం మరింత ముఖ్యమైనవి. నిరంతరం ఇతరులతో పోల్చుకోవడం, ప్రతికూల వ్యాఖ్యలను మనసుకు తీసుకోవడం, స్పందనల కోసం పదేపదే తెరను పరిశీలించడం కొందరిలో ఆందోళనను పెంచవచ్చు. ప్రతి ఒక్కరి జీవిత ప్రయాణం వేరు అనే వాస్తవాన్ని యువత అర్థం చేసుకోవాలి. తమ సామర్థ్యాలను గుర్తించి, చిన్న చిన్న లక్ష్యాలను నిర్ణయించుకుని, వాటిని సాధించే దిశగా ముందుకు సాగాలి. కుటుంబ సభ్యులతో ముఖాముఖి మాట్లాడటం, స్నేహితులతో కలిసి సమయం గడపడం, పుస్తకాలు చదవడం, క్రీడల్లో పాల్గొనడం, ప్రకృతితో మమేకం కావడం వంటి అలవాట్లు నిజ జీవితంలోని అనుభూతులను పెంచుతాయి. తెరపై లభించే తాత్కాలిక ప్రశంసలకంటే మనసుకు దగ్గరైన సంబంధాలు, స్వీయగౌరవం, ఆత్మవిశ్వాసం ఎంతో విలువైనవని గుర్తించాలి.
ఈ సమస్యను పరిష్కరించాల్సిన బాధ్యత యువతపైనే ఉందని చెప్పి చేతులు దులుపుకోవడం సరైనది కాదు. తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, సామాజిక మాధ్యమాల వేదికలు, ప్రభుత్వ వ్యవస్థలు కూడా తమ వంతు పాత్ర పోషించాలి. పిల్లలకు చరవాణి కొనిచ్చి, దాని వినియోగంపై ఎలాంటి మార్గదర్శకత్వం ఇవ్వకుండా వదిలేయడం వల్ల సమస్యలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. మరోవైపు ప్రతి సందర్భంలోనూ చరవాణిని నిషేధించడం లేదా పిల్లలను కఠినంగా నియంత్రించడం కూడా పరిష్కారం కాదు. సాంకేతికతను బాధ్యతాయుతంగా ఎలా ఉపయోగించాలో చిన్న వయసు నుంచే నేర్పాలి. తల్లిదండ్రులు పిల్లలతో సమయం గడపాలి, వారి ఆసక్తులను తెలుసుకోవాలి, చదువు, ఆటలు, విశ్రాంతి, కుటుంబ బాధ్యతలకు సమతుల్యత ఉండేలా ప్రోత్సహించాలి. ఇంట్లో భోజనం చేసే సమయంలో, కుటుంబ సభ్యులంతా కలిసి మాట్లాడుకునే వేళల్లో చరవాణులను పక్కన పెట్టే అలవాటు ఏర్పరచుకోవచ్చు. విద్యాసంస్థల్లో అంతర్జాల భద్రత, తప్పుడు సమాచారం గుర్తింపు, వ్యక్తిగత వివరాల పరిరక్షణ, బాధ్యతాయుతమైన సామాజిక మాధ్యమ వినియోగంపై అవగాహన కల్పించాలి. సామాజిక మాధ్యమాల వేదికలు కూడా వినియోగదారులు తమ తెర వీక్షణ సమయాన్ని తెలుసుకునే సదుపాయాలను అందించడంతోపాటు హానికరమైన విషయాల నుంచి పిల్లలను రక్షించే చర్యలను బలోపేతం చేయాలి. తప్పుడు వార్తలను గుడ్డిగా నమ్మకుండా, ఏ సమాచారాన్నైనా ఇతరులకు పంపే ముందు దాని నిజానిజాలను పరిశీలించే అలవాటు అవసరం. తెలియని వ్యక్తులకు వ్యక్తిగత వివరాలు, రహస్య సంకేతాలు, ఆర్థిక సమాచారాన్ని అందించకూడదు. వేధింపులు, బెదిరింపులు ఎదురైతే మౌనంగా భరించకుండా నమ్మకమైన పెద్దలకు తెలియజేయాలి. సామాజిక మాధ్యమ వినియోగం వల్ల నిద్ర, చదువు, సంబంధాలు లేదా రోజువారీ జీవితం తీవ్రంగా ప్రభావితమవుతున్నట్లు అనిపిస్తే నిపుణుల సలహా తీసుకోవడం కూడా అవసరం. అవగాహన, సహకారం, స్వీయ నియంత్రణ కలిసినప్పుడే ఈ సమస్యను సమర్థంగా ఎదుర్కోవచ్చు.
యువత చేతిలో ఉన్న చరవాణి ఒక శక్తివంతమైన సాధనం. దానితో జ్ఞానాన్ని సంపాదించవచ్చు, కొత్త భాషలను నేర్చుకోవచ్చు, ఉపాధి అవకాశాలను తెలుసుకోవచ్చు, సృజనాత్మక ప్రతిభను ప్రపంచానికి పరిచయం చేయవచ్చు. అదే సాధనాన్ని ఎలాంటి లక్ష్యం లేకుండా గంటల తరబడి ఉపయోగిస్తే విలువైన సమయాన్ని కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. కాబట్టి సామాజిక మాధ్యమాలను పూర్తిగా వదిలేయాలని చెప్పడం కంటే, వాటిని ఎంతసేపు, ఏ అవసరానికి, ఏ ప్రయోజనం కోసం ఉపయోగిస్తున్నామనే విషయంపై స్పష్టత కలిగి ఉండటం ముఖ్యం. రోజువారీ వినియోగానికి తగిన పరిమితులు పెట్టుకోవాలి. అవసరం లేని సమాచారాన్ని నిరంతరం పంపించే ఖాతాలను అనుసరించడం తగ్గించాలి. చదువు, పని లేదా కుటుంబంతో గడిపే సమయంలో సందేశాల హెచ్చరికలను నిలిపివేయవచ్చు. రోజులో కొంత సమయాన్ని చరవాణికి పూర్తిగా దూరంగా గడుపుతూ పుస్తక పఠనం, నడక, వ్యాయామం, తోటపని, క్రీడలు వంటి కార్యక్రమాలకు కేటాయించాలి. ముఖ్యంగా యువత తమ జీవిత లక్ష్యాలను స్పష్టంగా నిర్ణయించుకోవాలి. ఒక పరీక్షలో విజయం సాధించాలన్నా, ఉద్యోగం పొందాలన్నా, కొత్త నైపుణ్యాన్ని నేర్చుకోవాలన్నా నిరంతర సాధన అవసరం. ఆ సాధనకు కావాల్సిన సమయాన్ని అంతులేని తెర వీక్షణకు అప్పగిస్తే లక్ష్యాలు దూరమవుతాయి. సమయాన్ని క్రమబద్ధంగా వినియోగించుకోవడం, స్వీయ నియంత్రణను పెంపొందించుకోవడం, నిజ జీవిత సంబంధాలకు విలువ ఇవ్వడం ద్వారా సాంకేతికతను మన అభివృద్ధికి అనుకూలంగా మార్చుకోవచ్చు. సామాజిక మాధ్యమాలు మనకు సేవ చేయాలి తప్ప మన జీవితాన్ని శాసించకూడదు. యువత భవిష్యత్తు వారి చేతుల్లోనే ఉంది. ఆ చేతుల్లోని చరవాణి వారి అవకాశాలకు మార్గం చూపాలా, విలువైన కాలాన్ని హరించాలా అన్నది వారు తీసుకునే నిర్ణయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సమయాన్ని కాపాడుకుంటేనే లక్ష్యాలను చేరుకోగలం.. లక్ష్యాలను చేరుకుంటేనే జీవితానికి నిజమైన అర్థం చేకూరుతుంది.
Author: Prajaveek Shanam
