అక్టోబరు 29 (ప్రజా వీక్షణం ప్రతినిధి): కథను వినడం అనేది కేవలం చెవులకు సంబంధించిన అనుభూతి మాత్రమే కాదు.. మనసును తాకే భావోద్వేగ ప్రయాణం. కథలోని పాత్రలు కళ్లకు కనిపించకపోయినా వాటి స్వరాలు, సంభాషణలు, నేపథ్య శబ్దాలు శ్రోతల ఊహాశక్తిలో సరికొత్త ప్రపంచాన్ని సృష్టిస్తాయి. ఒక పాత్ర ఆనందంగా మాట్లాడితే ఆ సంతోషం మనసుకు చేరుతుంది. విషాదంతో నిండిన స్వరం వినిపిస్తే తెలియకుండానే హృదయం బరువెక్కుతుంది. ఉత్కంఠభరితమైన సంఘటనను శబ్దాల ద్వారా వివరించినప్పుడు తరువాత ఏమి జరుగుతుందో తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి పెరుగుతుంది. ఇలా శబ్దాలనే ప్రధాన సాధనంగా చేసుకుని కథను సజీవంగా ఆవిష్కరించే కళారూపమే శ్రవ్య నాటకం. రేడియో నాటకాలుగా ప్రారంభమైన ఈ ప్రక్రియ నేటి సాంకేతిక ప్రపంచంలో అనేక కొత్త రూపాలను సంతరించుకుంటోంది. శ్రవ్య కథలు, ధారావాహిక నాటకాలు, స్వర కథనాలు, అంతర్జాల ప్రసారాలు వంటి మార్గాల ద్వారా విస్తరిస్తోంది. అక్టోబరు 30న నిర్వహించే ప్రపంచ శ్రవ్య నాటక దినోత్సవం సందర్భంగా ఈ కళారూపం ప్రాధాన్యాన్ని, దాని వెనుక ఉన్న సృజనాత్మకతను, సమాజానికి అందించే ప్రయోజనాలను గుర్తుచేసుకోవడం అవసరం. వేగంగా మారుతున్న వినోద ప్రపంచంలో దృశ్యాలకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం లభిస్తున్నప్పటికీ, వినడం ద్వారా మనసులో చిత్రాలను నిర్మించుకునే ప్రత్యేక అనుభూతిని శ్రవ్య నాటకాలు అందిస్తున్నాయి. మంచి కథకు భారీ తెరలు, ఖరీదైన అలంకరణలు, విస్తృతమైన దృశ్యాలు అవసరం లేదని.. బలమైన కథాంశం, సహజమైన సంభాషణలు, భావాలను పలికించే స్వరం ఉంటే చాలని ఈ కళ నిరూపిస్తోంది.
ఒకప్పుడు రేడియో ప్రతి ఇంటిలోనూ వినోదానికి, సమాచారానికి ప్రధాన ఆధారంగా ఉండేది. ఉదయం వార్తల నుంచి సాయంత్రపు వినోద కార్యక్రమాల వరకు రేడియో కుటుంబ జీవితంలో భాగమై ఉండేది. ముఖ్యంగా రేడియో నాటకాలు ప్రసారమయ్యే సమయానికి కుటుంబ సభ్యులు ఒకచోట చేరి ఆసక్తిగా వినేవారు. కథలోని పాత్రల స్వరాలను గుర్తుపట్టడం, వాటి సంభాషణలపై చర్చించుకోవడం, తరువాతి భాగం కోసం ఎదురుచూడడం అప్పటి శ్రోతలకు ప్రత్యేకమైన అనుభూతిని ఇచ్చేవి. నాటకంలోని పాత్రలు ఎక్కడికి వెళ్తున్నాయి, వారి చుట్టూ ఎలాంటి వాతావరణం ఉంది, ఏ సంఘటన జరుగుతోంది అనే విషయాలను శబ్దాల ఆధారంగా ఊహించుకునేవారు. వర్షం కురిసే ధ్వని, ఉరుములు, గాలి వీచే శబ్దం, తలుపు తెరుచుకునే చప్పుడు, అడుగుల సవ్వడి, దూరంగా వినిపించే రైలు శబ్దం వంటి చిన్న అంశాలే కథకు ప్రాణం పోసేవి. నటీనటులు తమ స్వరంలో పలికించే కోపం, ప్రేమ, భయం, బాధ, ఆశ్చర్యం వంటి భావాలు శ్రోతలను కథలో భాగస్వాములను చేసేవి. దృశ్యాలు కనిపించకపోవడంతో ప్రతి ఒక్కరూ తమ ఊహకు అనుగుణంగా పాత్రలను, పరిసరాలను మనసులో చిత్రించుకునేవారు. ఈ అనుభూతి శ్రోతల ఏకాగ్రతను పెంచడంతోపాటు భాషపై పట్టు, పదజాలం, భావాలను అర్థం చేసుకునే సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేసేది. కాలక్రమంలో దూరదర్శన్‌, సినిమాలు, తరువాతి కాలంలో అంతర్జాల దృశ్య మాధ్యమాలు విస్తరించడంతో రేడియో నాటకాల ఆదరణ కొంత తగ్గింది. అయినప్పటికీ ఆ కళ పూర్తిగా కనుమరుగుకాలేదు. పాత రేడియో నాటకాలు, ప్రముఖ కళాకారుల స్వరాలు, అప్పటి రచయితల సృజనాత్మకత ఇప్పటికీ అనేక మందికి మధుర జ్ఞాపకాలుగా నిలిచాయి. కొత్త తరానికి ఈ అనుభవాన్ని పరిచయం చేయగలిగితే రేడియో నాటకాల వారసత్వం మరింత కాలం కొనసాగుతుంది.
ప్రస్తుతం సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందుబాటులోకి రావడంతో శ్రవ్య నాటకాల రూపం, ప్రసార విధానం పూర్తిగా మారుతున్నాయి. ఒకప్పుడు నిర్ణీత సమయంలో రేడియో కార్యక్రమం వినాల్సి వచ్చేది. ఇప్పుడు చేతిలోని చిన్న పరికరం ద్వారా ఎప్పుడైనా, ఎక్కడైనా కథలను వినే అవకాశం ఏర్పడింది. ప్రయాణాల్లో, ఇంటి పనులు చేసుకునేటప్పుడు, వ్యాయామం సమయంలో, విశ్రాంతి తీసుకునే వేళల్లో చాలామంది శ్రవ్య కథలను ఆస్వాదిస్తున్నారు. చారిత్రక గాథలు, కుటుంబ కథలు, ప్రేమకథలు, హాస్య నాటికలు, నేర పరిశోధన కథనాలు, భయానక కథలు, పిల్లల కథలు, ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు, జీవిత చరిత్రలు వంటి విభిన్న అంశాలకు ఆదరణ పెరుగుతోంది. ముఖ్యంగా ఒక కథను అనేక భాగాలుగా రూపొందించి ప్రతి భాగం చివర ఆసక్తికరమైన మలుపు ఇవ్వడం ద్వారా శ్రోతల్లో ఉత్కంఠను పెంచవచ్చు. నేపథ్య సంగీతం, పాత్రలకు ప్రత్యేకమైన స్వరాలు, సందర్భానికి తగిన శబ్దాలు, నిశ్శబ్దాన్ని కూడా అర్థవంతంగా ఉపయోగించడం వంటి పద్ధతులు కథనాన్ని మరింత ప్రభావవంతంగా మారుస్తాయి. గతంలో నాటక నిర్మాణానికి అవసరమైన సౌకర్యాలు, ప్రసార వేదికలు అందరికీ అందుబాటులో ఉండేవి కావు. ఇప్పుడు సాధారణంగా లభించే శబ్ద రికార్డింగ్ పరికరాలు, ధ్వని మెరుగుదల సాధనాలు, అంతర్జాల వేదికల సహాయంతో కొత్త రచయితలు, స్వర కళాకారులు, నటీనటులు తమ ప్రతిభను ప్రజలకు పరిచయం చేయగలుగుతున్నారు. అయితే సాంకేతిక సౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉన్నాయనే కారణంతోనే మంచి నాటకం రూపొందదు. స్పష్టమైన ఉచ్చారణ, సంభాషణల్లో సహజత్వం, పాత్రలకు తగిన స్వర విన్యాసం, శబ్దాల సమతుల్యత, కథలో బలమైన మలుపులు, శ్రోతలను ఆకట్టుకునే ముగింపు వంటి అంశాలు కీలకం. నాణ్యతతో కూడిన కథనాలను నిరంతరం అందించినప్పుడే ఈ రంగంలో స్థిరమైన గుర్తింపు సాధ్యమవుతుంది.
శ్రవ్య నాటకాలను వినోదానికి మాత్రమే పరిమితం చేయకుండా విద్య, సామాజిక అవగాహన, ప్రజా చైతన్యం కోసం కూడా ఉపయోగించవచ్చు. సమాజంలో చోటుచేసుకునే సమస్యలను ఉపన్యాసాల రూపంలో చెప్పడం కంటే పాత్రల జీవితాల ద్వారా వివరించినప్పుడు వాటి ప్రభావం మరింత లోతుగా ఉండవచ్చు. బాల్యవివాహాలు, వరకట్న వేధింపులు, మహిళల భద్రత, మాదకద్రవ్యాల దుష్ప్రభావాలు, బాల కార్మిక వ్యవస్థ, పర్యావరణ కాలుష్యం, నీటి సంరక్షణ, రైతుల కష్టాలు, నిరుద్యోగం, విద్యార్థులపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి వంటి అంశాలను కథలుగా మలిచి ప్రజలకు చేరవేయవచ్చు. ఒక కుటుంబంలో జరిగే సంఘటనను ఆధారంగా చేసుకుని పరస్పర గౌరవం, బాధ్యత, ప్రేమ, సహనం వంటి విలువలను వివరించవచ్చు. పాఠశాలల్లో విద్యార్థులకు భాషా నైపుణ్యాలు, చరిత్ర, విజ్ఞాన శాస్త్రం, నైతిక విలువలను ఆసక్తికరంగా బోధించేందుకు శ్రవ్య కథలు ఉపయోగపడతాయి. పిల్లలు కథలు వింటూ కొత్త పదాలను నేర్చుకోవచ్చు. పాత్రల ప్రవర్తనను అర్థం చేసుకుంటూ మంచి, చెడుల మధ్య తేడాను తెలుసుకోవచ్చు. చూపు సమస్యలు ఉన్నవారికి, చదవడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొనేవారికి, ఎక్కువసేపు తెరను చూడలేని వారికి కూడా శ్రవ్య మాధ్యమాలు ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో స్థానిక భాషలు, మాండలికాలు, జానపద కథలు, పల్లె జీవన విధానాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని కార్యక్రమాలు రూపొందిస్తే ప్రాంతీయ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలను భవిష్యత్తు తరాలకు అందించవచ్చు. ముఖ్యంగా తెలుగు భాషలో నాణ్యమైన శ్రవ్య నాటకాలను రూపొందించడం ద్వారా మన భాషలోని మాధుర్యాన్ని, సామెతలను, జానపద పదజాలాన్ని, కథా సంపదను కాపాడుకోవచ్చు. ప్రజలకు అర్థమయ్యే సరళమైన భాషలో రూపొందించిన కథలు సమాచారాన్ని సులభంగా చేరవేయడంతోపాటు సామాజిక సమస్యలపై ఆలోచించేలా చేయగలవు.
ప్రపంచ శ్రవ్య నాటక దినోత్సవం సందర్భంగా ఈ కళారూపాన్ని మరింత బలోపేతం చేయడానికి రచయితలు, నటీనటులు, స్వర కళాకారులు, సాంకేతిక నిపుణులు, ప్రసార సంస్థలు సమన్వయంతో ముందుకు రావాల్సిన అవసరం ఉంది. ముఖ్యంగా యువతలో ఉన్న సృజనాత్మకతను గుర్తించి వారికి తగిన అవకాశాలు కల్పించాలి. చిన్న కథలను శ్రవ్య నాటకాలుగా మలచడం, పాత రేడియో నాటకాలను భద్రపరచడం, ప్రముఖ కళాకారుల అనుభవాలను రికార్డు చేయడం, పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో శ్రవ్య నాటక పోటీలు నిర్వహించడం వంటి కార్యక్రమాలు ఈ రంగానికి కొత్త ఊపునిస్తాయి. స్థానిక రచయితలు, గ్రామీణ కళాకారులు, జానపద గాయకులు, నాటక రంగంలో అనుభవం ఉన్నవారికి అవకాశాలు కల్పిస్తే కొత్త కథలు, కొత్త స్వరాలు వెలుగులోకి వస్తాయి. అదే సమయంలో ఇతరుల రచనలను అనుమతి లేకుండా ఉపయోగించకుండా, కథల హక్కులను గౌరవిస్తూ, వాస్తవ సమాచారాన్ని బాధ్యతాయుతంగా అందిస్తూ కార్యక్రమాలు రూపొందించాలి. శ్రోతల అభిరుచులను అర్థం చేసుకోవడం, వారి అభిప్రాయాలను స్వీకరించడం, నాణ్యతను నిరంతరం మెరుగుపరచడం కూడా అవసరం. కేవలం వేగంగా ప్రసిద్ధి పొందాలనే లక్ష్యంతో కాకుండా సమాజానికి ఉపయోగపడే కథలను అందించాలనే దృక్పథంతో పనిచేసినప్పుడే ఈ కళకు దీర్ఘకాలిక ఆదరణ లభిస్తుంది. దృశ్య మాధ్యమాలు ఎంత విస్తరించినా వినిపించే కథకు ఉండే ప్రత్యేకతను అవి పూర్తిగా భర్తీ చేయలేవు. ఎందుకంటే వినే సమయంలో శ్రోత తన ఊహాశక్తితో పాత్రలను సృష్టించుకుంటాడు; కథలోని భావాలను తన అనుభవాలతో అనుసంధానించుకుంటాడు. అందుకే శ్రవ్య నాటకం ఒక వినోద ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు.. భాషను, సంస్కృతిని, సృజనాత్మకతను, మానవ భావోద్వేగాలను కలిపే శక్తివంతమైన మాధ్యమం. ఈ కళను కొత్త తరానికి పరిచయం చేసి, నాణ్యమైన కథనాలను ప్రోత్సహించి, తెలుగు శ్రవ్య కథలకు విస్తృత వేదికలు కల్పిస్తే భవిష్యత్తులో ఈ రంగం మరింత అభివృద్ధి చెందుతుంది. శబ్దాల ద్వారా మనసులను కదిలించే ఈ కళకు ఆదరణ పెరగడం అంటే కథ చెప్పే సంప్రదాయానికి కొత్త జీవం పోయడమే.
Author: Prajaveek Shanam
